🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Forest Service Mains 2022 MEDIUM

खालीलपैकी अयोग्य कथन ओळखा :

EN Identify the INCORRECT statement: 1: A mercy petitioner has no right to an oral hearing before the President. 2: The President is bound to give reasons for his pardon order. 3: The power of pardon must be exercised by the President on the advice of the Union Council of Ministers. 4: There is no need for the Supreme Court to lay down specific guidelines for the exercise of the President's pardon power.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

दयेसाठीच्या याचिकाकर्त्याला राष्ट्रपतीकडुन तोंडी सुनावणी घेण्याचा अधिकार नाही.

Only 1

राष्ट्रपती हे त्यांच्या माफीच्या आदेशाची कारणे देण्यास बांधील आहेत.

Only 2

माफीचा अधिकार राष्ट्रपतींनी केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसार वापरला पाहिजे.

Only 3

राष्ट्रपतींच्या क्षमेच्या अधिकाराच्या वापरासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने विशिष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे मांडण्याची गरज नाही.

Only 4

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (2) राष्ट्रपती हे त्यांच्या माफीच्या आदेशाची कारणे देण्यास बांधील आहेत.

सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:

राष्ट्रपतींचा क्षमादानाचा अधिकार (अनुच्छेद 72) आणि सर्वोच्च न्यायालयाचे महत्त्वाचे निकाल:

1. केहर सिंग विरुद्ध भारत सरकार (1989): या ऐतिहासिक खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की:

• दयेचा अर्ज करणाऱ्या याचिकाकर्त्याला राष्ट्रपतींसमोर तोंडी सुनावणीचा (Oral Hearing) कोणताही अधिकार नाही (विधान 1 बरोबर आहे).

• राष्ट्रपती आपल्या क्षमादानाच्या आदेशाची कारणे देण्यास बांधील नाहीत (विधान 2 चुकीचे आहे).

• राष्ट्रपतींच्या क्षमादानाच्या अधिकारासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने कोणतीही विशिष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे आखण्याची गरज नाही (विधान 4 बरोबर आहे).

2. मारू राम विरुद्ध भारत सरकार (1980): राष्ट्रपतींनी क्षमादानाचा अधिकार केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसारच वापरला पाहिजे (विधान 3 बरोबर आहे).

म्हणून अयोग्य कथन पर्याय (2) हे आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: केहर सिंग खटला (1989):

1. तोंडी सुनावणीचा अधिकार नाही.

2. राष्ट्रपतींना क्षमा किंवा नकार देण्याची कारणे देणे बंधनकारक नाही.

3. क्षमादान हा स्वेच्छाधीन नसून मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानेच वापरला जातो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) The President is bound to give reasons for his pardon order.

Detailed Constitutional Analysis:

The Pardoning Power of the President (Article 72) and Landmark Judicial Precedents:

1. In Kehar Singh v. Union of India (1989), the Constitution Bench of the Supreme Court held that:

• A petitioner for mercy has no right to an oral hearing before the President (Statement 1 is correct).

• The President is NOT bound to give reasons for his decision granting or rejecting mercy (Statement 2 is INCORRECT).

• It is neither necessary nor desirable to lay down precise guidelines for the exercise of the pardon power (Statement 4 is correct).

2. In Maru Ram v. Union of India (1980), the Supreme Court ruled that the pardoning power under Article 72 is exercised on the mandatory aid and advice of the Union Council of Ministers (Statement 3 is correct).

Hence, the incorrect statement is Option (2).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Under the Kehar Singh Case (1989), the President is not required to provide reasons for his decision on a mercy petition.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) दयेसाठीच्या याचिकाकर्त्याला राष्ट्रपतीकडुन तोंडी सुनावणी घेण्याचा अधिकार नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) राष्ट्रपती हे त्यांच्या माफीच्या आदेशाची कारणे देण्यास बांधील आहेत. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (2) राष्ट्रपती हे त्यांच्या माफीच्या आदेशाची कारणे देण्यास बांधील आहेत.**[/gold]

⚠️ पर्याय (3) माफीचा अधिकार राष्ट्रपतींनी केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसार वापरला पाहिजे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) राष्ट्रपतींच्या क्षमेच्या अधिकाराच्या वापरासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने विशिष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे मांडण्याची गरज नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राष्ट्रपती व राज्यपाल: अधिकार, कार्य व महाभियोग घटक चाचणी

quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'राष्ट्रपती हे त्यांच्या माफीच्या आदेशाची कारणे देण्यास बांधील आहेत.' हे असून ते 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी अयोग्य कथन ओळखा :

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन