🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2023 MEDIUM

खालीलपैकी अयोग्य विधान ओळखा.

EN Identify the incorrect statement from the following: (1) The State Election Commission conducts elections to Panchayats and Municipalities in the State. (2) The voting age was reduced from 21 to 18 years by the 61st Constitutional Amendment Act, 1988. (3) In 1991, the Election Commission effectively enforced the Model Code of Conduct for the first time. (4) In L. Chandra Kumar v. Union of India (1997), clause 3(d) of Article 323B was declared unconstitutional.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

राज्यातील पंचायती व नगरपालिकांच्या निवडणूका राज्य निवडणूक आयोग घेत असते.

The State Election Commission conducts elections to Panchayats and Municipalities in the State.

1988 च्या 61 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने मतदानाचे वय 21 वरून 18 वर्षे करण्यात आले.

The voting age was reduced from 21 to 18 years by the 61st Constitutional Amendment Act, 1988.

1991 मध्ये निवडणूक आयोगाने पहिल्यांदा प्रभावीपूर्ण आदर्श आचारसंहितेचा उपयोग केला.

In 1991, the Election Commission effectively enforced the Model Code of Conduct for the first time.

एल. चंद्रकुमार विरुद्ध युनियन ऑफ इंडिया (1997) मध्ये अनुच्छेद 332 B चे पोटकलम 3 (d) हे असंविधानीक घोषित करण्यात आले.

In L. Chandra Kumar v. Union of India (1997), clause 3(d) of Article 323B was declared unconstitutional.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (४) एल. चंद्रकुमार विरुद्ध युनियन ऑफ इंडिया (1997) मध्ये अनुच्छेद 332 B चे पोटकलम 3 (d) हे असंविधानीक घोषित करण्यात आले.

स्पष्टीकरण:

• विधान ४ अयोग्य (चुकीचे) आहे: एल. चंद्रकुमार वि. युनियन ऑफ इंडिया (१९९७) खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने अनुच्छेद ३२३A आणि अनुच्छेद ३२३B च्या तरतुदींवर निकाल दिला होता. पर्यायामध्ये 'अनुच्छेद ३३२ B' असा चुकीचा उल्लेख केला आहे (भारतीय संविधानात ३३२B असे कोणतेही कलम नाही; लवादांची कलमे ३२३A व ३२३B ही आहेत).

• इतर सर्व विधाने बरोबर आहेत:

• राज्यातील पंचायती (कलम २४३K) आणि नगरपालिकांच्या (कलम २४३ZA) निवडणुका राज्य निवडणूक आयोग घेतो (विधान १ बरोबर).

• ६१ व्या घटनादुरुस्ती कायदा १९८८ (लागू मार्च १९८९) ने मतदानाचे वय २१ वरून १८ वर्षे केले (विधान २ बरोबर).

• मुख्य निवडणूक आयुक्त टी. एन. शेषन यांच्या कार्यकाळात १९९१ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत पहिल्यांदा आदर्श आचारसंहितेची कठोर व प्रभावी अंमलबजावणी करण्यात आली (विधान ३ बरोबर).

त्यामुळे पर्याय (४) हे अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: लवादांची कलमे ३२३A व ३२३B आहेत. एल. चंद्रकुमार खटला (१९९७): उच्च न्यायालयाचा न्यायिक पुनर्विलोकनाचा अधिकार (कलम २२६) लवाद कायद्याने काढून घेता येत नाही असा ऐतिहासिक निकाल दिला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) In L. Chandra Kumar v. Union of India (1997), clause 3(d) of Article 323B was declared unconstitutional.

Explanation:

• Statement 4 is incorrect: The landmark ruling in L. Chandra Kumar (1997) pertained to the constitutional validity of Article 323A and Article 323B (tribunals). Option 4 erroneously references 'Article 332 B' (no such article exists in the Constitution; Article 332 deals with ST reservations in assemblies).

• Statements 1, 2, and 3 are correct:

• State Election Commission conducts rural and urban local body elections under Articles 243K and 243ZA.

• The 61st Constitutional Amendment Act, 1988 reduced voting age from 21 to 18 years (w.e.f. 28 March 1989).

• In 1991, Chief Election Commissioner T. N. Seshan enforced the Model Code of Conduct with unprecedented rigour.

Hence, Option (4) is the incorrect statement and the correct answer.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: In L. Chandra Kumar (1997), SC held that judicial review under Articles 226/227 is part of basic structure and cannot be excluded by tribunals under 323A/323B.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) राज्यातील पंचायती व नगरपालिकांच्या निवडणूका राज्य निवडणूक आयोग घेत असते. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) 1988 च्या 61 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने मतदानाचे वय 21 वरून 18 वर्षे करण्यात आले. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) 1991 मध्ये निवडणूक आयोगाने पहिल्यांदा प्रभावीपूर्ण आदर्श आचारसंहितेचा उपयोग केला. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) एल. चंद्रकुमार विरुद्ध युनियन ऑफ इंडिया (1997) मध्ये अनुच्छेद 332 B चे पोटकलम 3 (d) हे असंविधानीक घोषित करण्यात आले. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (४) एल. चंद्रकुमार विरुद्ध युनियन ऑफ इंडिया (1997) मध्ये अनुच्छेद 332 B चे पोटकलम 3 (d) हे असंविधानीक घोषित करण्यात आले.**[/gold]

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'एल. चंद्रकुमार विरुद्ध युनियन ऑफ इंडिया (1997) मध्ये अनुच्छेद 332 B चे पोटकलम 3 (d) हे असंविधानीक घोषित करण्यात आले.' हे असून ते 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी अयोग्य विधान ओळखा.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन