🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2021 MEDIUM

अयोग्य कथन ओळखा.

EN Identify the incorrect statement regarding reserved constituencies in Lok Sabha: 1. In 1951, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Castes was 72. 2. In 2004, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Castes was 84. 3. In 1951, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Tribes was 26. 4. In 2014, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Tribes was 47.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

1951 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 72 होती.

In 1951, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Castes was 72.

2004 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 84 होती.

In 2004, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Castes was 84.

1951 मध्ये अनुसूचित जमातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 26 होती.

In 1951, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Tribes was 26.

2014 मध्ये अनुसूचित जमातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 47 होती.

In 2014, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Tribes was 47.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (२) 2004 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 84 होती.

स्पष्टीकरण:

लोकसभेतील अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) आरक्षित जागांचा इतिहास:

• १९५१ (पहिल्या सार्वत्रिक निवडणुका): लोकसभेत अनुसूचित जातींसाठी (SC) ७२ जागा आणि अनुसूचित जमातींसाठी (ST) २६ जागा आरक्षित होत्या (विधाने १ व ३ बरोबर आहेत).

• २००४ च्या निवडणुकीत: १९७१ च्या जनगणनेवर आधारित परिसीमनानुसार लोकसभेत अनुसूचित जातींसाठी ७९ जागा (८४ नाही) आणि अनुसूचित जमातींसाठी ४१ जागा आरक्षित होत्या.

• २००८ च्या परिसीमनानंतर (२००९ व २०१४ पासून): २००१ च्या जनगणनेनुसार SC आरक्षित जागा ७९ वरून ८४ करण्यात आल्या, आणि ST आरक्षित जागा ४१ वरून ४७ करण्यात आल्या.

• त्यामुळे २००४ मध्ये SC साठी ८४ जागा नव्हत्या, तर ७९ जागा होत्या; ८४ जागा २००९ पासून झाल्या.

त्यामुळे अयोग्य विधान पर्याय (२) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: लोकसभेतील आरक्षण: १९५१ मध्ये SC: ७२, ST: २६. १९७६ ते २००४: SC: ७९, ST: ४१. २००८ च्या परिसीमनानंतर (सध्या): SC: ८४, ST: ४७ (एकूण १३१ आरक्षित जागा).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) In 2004, the total number of reserved Lok Sabha constituencies for Scheduled Castes was 84.

Explanation:

Historical evolution of SC and ST reserved seats in Lok Sabha:

• 1951 (First General Elections): There were 72 seats reserved for Scheduled Castes (SC) and 26 seats for Scheduled Tribes (ST) (Statements 1 and 3 are correct).

• In 2004: Based on the 1971 census delimitation, SC reserved seats were 79 (not 84) and ST reserved seats were 41.

• Post-2008 Delimitation (from 2009 & 2014 onwards): Based on the 2001 Census, SC reserved seats increased to 84 and ST reserved seats increased to 47 (total 131 reserved seats out of 543).

• Therefore, SC reservation in 2004 was 79, not 84.

Hence, the incorrect statement is Option (2).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Lok Sabha reserved seats: 1951 = SC: 72, ST: 26. Pre-2008 = SC: 79, ST: 41. Present (post-2008 delimitation) = SC: 84, ST: 47 (Total 131).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) 1951 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 72 होती. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) 2004 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 84 होती. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (२) 2004 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 84 होती.**[/gold]

⚠️ पर्याय (3) 1951 मध्ये अनुसूचित जमातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 26 होती. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) 2014 मध्ये अनुसूचित जमातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 47 होती. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '2004 मध्ये अनुसूचित जातीसाठी लोकसभेच्या आरक्षित मतदारसंघाची एकूण संख्या 84 होती.' हे असून ते 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

अयोग्य कथन ओळखा.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन