मानवी हक्क संरक्षण अधिनियम, 1993 मधील कलम 2 (d) मध्ये दिलेल्या मानवी हक्काच्या अर्थानुसार वेगळेपण ओळखा
EN
Identify the odd one out according to the definition of 'human rights' given in Section 2(d) of the Protection of Human Rights Act, 1993:
अचूक उत्तर: पर्याय (4) न्यायालयाद्वारे अमलात न आणण्याजोगे अधिकार
स्पष्टीकरण:
मानवी हक्क संरक्षण अधिनियम, 1993 च्या कलम 2(1)(d) मध्ये 'मानवी हक्क' (Human Rights) ची वैधानिक व्याख्या देण्यात आली आहे:
1.
कलम 2(1)(d) मधील व्याख्या:
•
"मानवी हक्क म्हणजे संविधानाने हमी दिलेले किंवा आंतरराष्ट्रीय करारांमध्ये समाविष्ट असलेले आणि भारतातील न्यायालयांद्वारे अंमलात आणण्याजोगे (enforceable by courts in India) व्यक्तीचे जीवित, स्वातंत्र्य, समानता आणि प्रतिष्ठा यासंबंधीचे अधिकार."
2.
घटकांचे वर्गीकरण:
•
व्याख्यानुसार मानवी हक्कांमध्ये हे चार घटक येतात:
1.
जीवित (Life) - पर्याय 1
2.
स्वातंत्र्य (Liberty) - पर्याय 2
3.
समानता (Equality) - पर्याय 3
4.
प्रतिष्ठा (Dignity)
•
आणि हे सर्व अधिकार न्यायालयाद्वारे अमलात आणण्याजोगे (Enforceable) असले पाहिजेत.
3.
वेगळेपण (Odd One Out):
•
पर्याय (4) मध्ये 'न्यायालयाद्वारे अमलात न आणण्याजोगे अधिकार' (Rights not enforceable) असे म्हटले आहे, जे कलम 2(1)(d) च्या थेट विरोधी असल्याने वेगळा पर्याय ठरतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 2(1)(d) चे 4 मूलभूत शब्द ध्यानात ठेवा:
1.
Life (जीवित)
2.
Liberty (स्वातंत्र्य)
3.
Equality (समानता)
4.
Dignity (प्रतिष्ठा)
आणि ते भारतातील न्यायालयांद्वारे अंमलात आणण्याजोगे (Enforceable by courts in India) असणे बंधनकारक आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Rights not enforceable by courts
Explanation:
Under Section 2(1)(d) of the Protection of Human Rights Act, 1993, "human rights" is statutorily defined:
1.
Definition under Section 2(1)(d):
•
"Human rights" means the rights relating to life, liberty, equality and dignity of the individual guaranteed by the Constitution or embodied in the International Covenants and enforceable by courts in India.
2.
Key Components:
•
The statutory definition incorporates four core values:
1.
Right to life (Option 1)
2.
Right to liberty (Option 2)
3.
Right to equality (Option 3)
4.
Dignity of the individual
•
Crucially, they must be enforceable by courts in India.
3.
Identifying the Odd One Out:
•
Option (4) states "Rights not enforceable by courts", which directly contradicts the statutory requirement that they must be enforceable by courts in India. Hence, Option (4) is the odd one out.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Remember the 4 pillars in Section 2(1)(d):
1.
Life, 2. Liberty, 3. Equality, 4. Dignity.
Condition: Guaranteed by Constitution or International Covenants and enforceable by courts in India.