मृदेमधील 'ह्युमस' (कुजलेले सेंद्रिय द्रव्य) या घटकाचे प्रमाण कमी झाल्यास त्याचा थेट आणि सर्वात घातक परिणाम कशावर होतो?
EN
If the content of 'Humus' (decomposed organic matter) in the soil declines significantly, what is its direct and most detrimental consequence?
योग्य उत्तर पर्याय (3) आहे.
विश्लेषण:
•
ह्युमसची कार्ये: ह्युमस हा जमिनीचा सजीव आत्मा मानला जातो. तो मातीच्या कणांना एकत्र धरून ठेवतो, हवा खेळती ठेवतो, आणि स्वतःच्या वजनापेक्षा कित्येक पट पाणी शोषून धरून ठेवतो.
•
ह्युमस कमी होण्याचे दुष्परिणाम: रासायनिक खतांचा अतिवापर व पिकांचे अवशेष जाळल्याने ह्युमस कमी होतो, ज्यामुळे जमिनी कडक बनतात, जलधारण क्षमता खालावते, फायदेशीर जिवाणू मरतात आणि जमिनीची नैसर्गिक सुपीकता नष्ट होऊन पीक उत्पादकता घटते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1), (2) व (4) हे अतार्किक आणि अशास्त्रीय आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील 'मृदा आरोग्य पत्रिका' (Soil Health Card) योजनेत सेंद्रिय कर्ब (Organic Carbon) तपासला जातो; आदर्श जमिनीत तो ०.७५% पेक्षा जास्त असावा लागतो, परंतु महाराष्ट्रातील बहुतांश जमिनीत तो ०.५% पेक्षा खाली घसरला आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3).
Analysis:
•
Functions of Humus: Humus acts as the reservoir of bio-available nutrients, stabilizing soil structure, preventing compaction, and retaining several times its dry weight in water.
•
Consequences of Humus Depletion: Aggressive chemicalization and crop-residue burning degrade soil organic carbon, resulting in soil crusting, reduced porosity, collapse of mycorrhizal networks, and diminished agricultural yield.
Distractor Analysis:
•
Options (1), (2), and (4) are scientifically invalid.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Under the Soil Health Card scheme, Organic Carbon (OC) is a core diagnostic index; values above 0.75% reflect healthy soils, whereas extensive tracts in Maharashtra have dropped below 0.5%.