परिस्थितीकीय मनोऱ्यामध्ये कोणता घटक सर्वात वरच्या स्तरात असतो?
EN
In an ecological pyramid, which component occupies the topmost trophic level?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (घार / Kite)
सविस्तर विश्लेषण:
परिस्थितीकीय मनोऱ्यातील सर्वोच्च स्तर (Top Trophic Level):
1.
पोषणस्तरांचा क्रम:
•
वृक्ष (Tree): उत्पादक (Producers) $\rightarrow$ स्तर १ ($T_1$).
•
नाकतोडा (Grasshopper): प्राथमिक भक्षक (शाकाहारी) $\rightarrow$ स्तर २ ($T_2$).
•
साप (Snake): द्वितीयक भक्षक (मांसाहारी, जो कीटक किंवा बेडूक खातो) $\rightarrow$ स्तर ३ ($T_3$).
•
घार / ससाणा (Kite / Raptor): सर्वोच्च भक्षक (Top Carnivore), जो सापाची किंवा इतर लहान प्राण्यांची शिकार करतो $\rightarrow$ स्तर ४ ($T_4$).
2.
मनोऱ्याचे टोक: परिस्थितीकीय मनोऱ्याच्या (Ecological Pyramid) सर्वात वरच्या टोकावर (Top apex) सर्वोच्च मांसाहारी प्राणी असतो. दिलेल्या पर्यायांमध्ये घार (Kite) ही सर्वात वरच्या स्तरात येते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
चार्ल्स एल्टन (Charles Elton, 1927) यांनी परिस्थितीकीय मनोऱ्यांची संकल्पना मांडली, म्हणून त्यांना 'एल्टोनियन मनोरे' (Eltonian Pyramids) असेही म्हणतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Kite)
Detailed Analysis:
Trophic Stratification in Ecological Pyramids:
1.
Sequential Hierarchy:
•
Tree: Primary Producer $\rightarrow$ Trophic Level 1 ($T_1$) at the base.
•
Grasshopper: Primary Consumer (Herbivore) $\rightarrow$ Trophic Level 2 ($T_2$).
•
Snake: Secondary Consumer (Carnivore) $\rightarrow$ Trophic Level 3 ($T_3$).
•
Kite: Tertiary / Apex Predator (Top Carnivore) $\rightarrow$ Trophic Level 4 ($T_4$) at the apex.
2.
Apex Positioning: The topmost level of any ecological pyramid is occupied by the apex carnivore that has no natural predators within that food chain. Among the choices, the Kite occupies this uppermost tier.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Ecological pyramids were pioneered by British ecologist Charles Elton in 1927 and are widely known as Eltonian Pyramids.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) वृक्ष (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) नाकतोडा (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) साप (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) घार (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** पर्याय ४ (घार / Kite)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: पर्यावरण व जैवविविधता विषयांतर्गत 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: पर्यावरण व जैवविविधता विषयातील 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'घार' हे असून ते 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.