मानवी शरीरातील अभिस्तर ऊतीमध्ये (Epithelial tissue) पेशींची रचना अत्यंत दाटीवाटीची असून त्यामध्ये आंतरपेशीय पोकळी (Intercellular space) नसते; याचे मुख्य जैविक कारण काय आहे?
EN
In epithelial tissue, cells are tightly packed together forming a continuous sheet with virtually no intercellular space; what is the primary biological rationale for this arrangement?
योग्य उत्तर शरीराचे व अवयवांचे बाह्य आघातांपासून व जंतूंपासून संरक्षणात्मक आवरण (बॅरियर) तयार करण्यासाठी आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
अभिस्तर ऊती (Epithelium) ही शरीराचा पहिला संरक्षण कोट (First line of defense) मानली जाते.
•
या ऊतीमधील पेशी एकमेकांशी डेस्मोसोम्स (Desmosomes), घट्ट सांधे (Tight junctions) आणि आसंजक पट्ट्यांद्वारे (Adherens junctions) अत्यंत घट्ट जोडलेल्या असतात, ज्यामुळे पेशींमध्ये कोणताही आंतरपेशीय अवकाश (Intercellular space) उरत नाही.
•
या रचनेचा उद्देश:
१.
शरीराचे बाह्य यांत्रिक आघातांपासून (Mechanical injury) आणि खरचटण्यापासून संरक्षण करणे.
२.
जीवाणू, विषाणू आणि रोगकारक जंतूंचा शरीरामध्ये थेट शिरकाव रोखण्यासाठी एक अखंड अडथळा (Physical Barrier) तयार करणे.
३.
शरीरातील अंतर्गत ऊतींचे निर्जलीकरण (Dehydration) व हानिकारक रसायनांच्या प्रभावापासून रक्षण करणे.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १: पेशी झिजणे हा उद्देश नसून संरक्षणाचा परिणाम आहे.
•
पर्याय २ आणि ४: हे अतिशय संकुचित पर्याय आहेत; सर्वसमावेशक मुख्य जैविक कारण म्हणजे 'संरक्षणात्मक आवरण (Barrier) प्रदान करणे'.
•
पर्याय ३: योग्य उत्तर.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अभिस्तर पेशींमधील पेशीय जंक्शन्स (Cell Junctions) हमखास विचारले जातात:
•
टाईट जंक्शन्स (Tight Junctions): द्रवांची गळती रोखतात (उदा. मूत्राशय, जठर).
•
ॲडेरिंग जंक्शन्स (Adhering / Desmosomes): शेजारील पेशींना घट्ट सिमेंटसारखे बांधून ठेवतात.
•
गॅप जंक्शन्स (Gap Junctions): पेशींमध्ये आयन्स व लहान रेणूंच्या जलद संवादासाठी खिड़कीसारखे मार्ग तयार करतात (उदा. हृद स्नायू)!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is To form an unbroken protective barrier against mechanical injury, chemicals, and pathogens.
Key Analysis:
•
Epithelial tissue serves as the body's primary mechanical, chemical, and microbiological first line of defense.
•
Epithelial cells are welded together laterally via specialized junctional complexes—including tight junctions (zonula occludens), adherens junctions (zonula adherens), and desmosomes (macula adherens)—rendering intercellular space negligible.
•
Biological Significance:
•
Creates an uninterrupted, selective continuous barrier shielding underlying vascular tissues against physical abrasion, shear stress, and mechanical trauma.
•
Prevents the invasion of microbial pathogens (bacteria, fungi, viruses) and parasitic toxins.
•
Curbs pathological fluid loss and desiccation.
Distractor Analysis:
•
Options 1, 2, and 4 present partial or misleading outcomes. The overarching evolutionary imperative of this dense contiguous arrangement is structural and immunological protection (Option 3).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
Master cell junction terminology for MPSC:
•
Tight Junctions (झोन्युला ऑक्ल्युडेन्स): Prevent fluid leakage between cells.
•
Desmosomes (मॅक्युला ॲडहेरन्स): Provide mechanical tensile anchoring like spot welds.
•
Gap Junctions (नेक्सस): Permit direct cytoplasmic ion flux and rapid electrical/chemical communication (crucial in cardiac muscle intercalated discs)!