अर्थव्यवस्थेत 'खाजगीकरणाच्या' (Privatization) धोरणाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करताना खालीलपैकी कोणत्या व्यापक उपायांचा/मार्गांचा समावेश होतो? अ) मालकीविषयक उपाय (Ownership Measures - निर्गुंतवणूक, थेट विक्री व खाजगी भांडवलाचा समावेश) ब) संस्थात्मक व संघटनात्मक उपाय (Organizational Measures - स्वायत्तता, MOU करार, होल्डिंग कंपन्या) क) कार्यात्मक व व्यवस्थापकीय उपाय (Operational Measures - भाडेतत्त्व, फ्रेंचायझिंग व व्यावसायिक व्यवस्थापन) पर्यायी उत्तरे:
EN
In executing the operational agenda of 'Privatization' in an economy, which of the following comprehensive categories of measures are deployed?
a) Ownership Measures (Disinvestment, strategic asset sale, and equity divestment)
b) Organizational Measures (Managerial autonomy, MOUs, and holding company structures)
c) Operational Measures (Leasing, franchising, contracting-out, and commercial management principles)
Alternative Options:
योग्य उत्तर पर्याय (४) वरील सर्व आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
खाजगीकरणाचे वर्गीकरण (Three Dimensions of Privatization):
•
खाजगीकरण केवळ सरकारी कंपन्यांची विक्री करण्यापुरते मर्यादित नसते, तर त्यात तीन प्रमुख घटकांचा समावेश होतो:
१)
मालकीविषयक उपाय (Ownership Measures):
•
सार्वजनिक उपक्रमांमधील सरकारी मालकी खाजगी क्षेत्राकडे हस्तांतरित करणे (उदा. थेट विक्री, रणनीतिक निर्गुंतवणूक, भागभांडवलाची बाजारात विक्री).
२)
संस्थात्मक उपाय (Organizational Measures):
•
उपक्रमांचे पुनर्गठन करणे, सार्वजनिक कंपन्यांना स्वायत्तता देणे, कार्यप्रदर्शन सुधारण्यासाठी 'सहमती करार' (Memorandum of Understanding - MOU प्रणाली) सुरू करणे.
३)
कार्यात्मक उपाय (Operational Measures):
•
व्यवस्थापन खाजगी क्षेत्राकडे सोपवणे, सरकारी मालमत्ता भाडेतत्त्वावर (Lease) देणे, सेवांचे कंत्राटीकरण (Outsourcing) करणे आणि व्यावसायिक कार्यसंस्कृती रुजवणे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
विधाने (अ), (ब) आणि (क) हे तिन्ही घटक खाजगीकरणाचे मान्यताप्राप्त उपाय आहेत.
•
म्हणून पर्याय (४) वरील सर्व हे अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतामध्ये सार्वजनिक उपक्रमांची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी १९९७ मध्ये 'नवरत्न' आणि 'मिनीरत्न' ही दर्जा योजना सुरू करण्यात आली, जी खाजगीकरणाच्या संस्थात्मक उपायांचा (Organizational Measures) भाग होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) All of the above.
Detailed Analysis:
•
Three-Pronged Framework of Privatization:
•
Privatization extends beyond mere transfer of equity, encompassing structural enterprise reorientation:
1)
Ownership Measures: Transferring proprietary assets from the state to the private sector via public share floats, strategic trade sales, worker buy-outs, or liquidation.
2)
Organizational Measures: Structural commercial restructuring designed to foster corporate autonomy, including the creation of holding companies and the introduction of the Memorandum of Understanding (MOU) performance accountability system.
3)
Operational Measures: Introducing market discipline without divesting core assets through operational franchising, asset leasing, contracting-out municipal services, and infusing professional corporate boards.
Distractor Analysis:
•
Categories (a), (b), and (c) reflect the universally acknowledged tripartite framework of privatization measures.
•
Consequently, Option (4) All of the above is the definitive correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The conferment of Navratna and Miniratna financial autonomy status initiated in 1997 represents a prime institutional/organizational measure under India's public sector governance framework.