मानवी भूगोलातील ग्रामीण वस्त्यांच्या आकृतिबंधानुसार 'रेषाकृती वस्ती' (Linear Settlement Pattern) निर्माण होण्याचे सर्वात प्रमुख भौगोलिक कारण कोणते असते?
EN
In human geography settlement morphology, what is the primary geographical driver behind the evolution of a 'Linear Settlement Pattern'?
योग्य उत्तर पर्याय (3) आहे.
विश्लेषण:
•
रेषाकृती वस्ती (Linear Settlement Pattern): जेव्हा घरे एखाद्या नैसर्गिक किंवा मानवनिर्मित रेषीय घटकाला (Linear feature) समांतर एका सरळ ओळीत किंवा रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना विकसित होतात, तेव्हा त्या वस्तीला 'रेषाकृती वस्ती' म्हणतात.
•
प्रमुख घटक:
•
प्रमुख रस्ते (National/State Highways) किंवा रेल्वे मार्ग
•
नदीचे काठ, कालव्याचे बांध (Levees / Canal banks)
•
कोकणातील समुद्रकिनारपट्टीचे वाळूचे दांडे (Coastal ridges)
•
इतर वस्ती प्रकार:
•
केंद्रीभूत/गुच्छ वस्ती (Nucleated): विहिरी किंवा मंदिराभोवती गोळा झालेली.
•
विखुरलेली वस्ती (Dispersed): डोंगरभागातील वाड्या-पाडे.
•
गोलाकार वस्ती (Circular): तलावाभोवती विकसित झालेली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) गोलाकार वस्ती आहे.
•
पर्याय (2) केंद्रीभूत वस्ती आहे.
•
पर्याय (4) विखुरलेली वस्ती आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कोकणातील समुद्रकिनाऱ्यालगत आणि सह्याद्रीच्या घाट रस्त्यांच्या दुतर्फा बहुतांश खेडी रेषाकृती आकृतिबंधात आढळतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3).
Analysis:
•
Linear Settlement Pattern: Evolves when dwelling units align linearly along linear transport corridors or natural geographical features.
•
Determinants:
•
Transport arteries (National/State highways, rail alignments)
•
Fluvial levees, river banks, and irrigation canals
•
Narrow coastal sand bars and marine strands (e.g., Konkan fishing villages)
•
Other Morphological Patterns:
•
Nucleated/Clustered: Aggregated tightly around central water bodies or cross-roads.
•
Dispersed: Isolated farmsteads across rugged hill tracts.
•
Circular: Developing concentrically around an oxbow lake or tank.
Distractor Analysis:
•
Option (1) defines circular/nucleated pattern.
•
Option (2) defines compact fortified settlements.
•
Option (4) defines dispersed settlements.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Coastal Konkan fishing hamlets and settlements along Sahyadri ghat passes predominantly showcase textbook linear morphologies.