भारतात रोजगार व बेरोजगारीविषयक आकडेवारी व अहवाल संकलित आणि प्रसिद्ध करण्याचे काम खालीलपैकी कोणत्या अधिकृत यंत्रणा/संस्थांमार्फत केले जाते? (अ) भारताची जनगणना (रजिस्ट्रार जनरल व जनगणना आयुक्त) (ब) रोजगार महासंचालनालय (DGE - श्रम व रोजगार मंत्रालय) (क) राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (NSO / पूर्वीचे NSSO) पर्यायी उत्तरे:
EN
In India, the collection and publication of data and reports on employment and unemployment are officially undertaken by which of the following agencies/organisations?
(a) Census of India (Registrar General and Census Commissioner)
(b) Directorate General of Employment (DGE - Ministry of Labour & Employment)
(c) National Statistical Office (NSO / formerly NSSO)
Alternative Answers:
योग्य उत्तर पर्याय (४) वरील सर्व (अ, ब आणि क) आहे.
विश्लेषण:
भारतात रोजगार आणि बेरोजगारीचे मोजमाप प्रामुख्याने खालील तीन अधिकृत स्रोतांद्वारे केले जाते:
१)
राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय (NSO - सांख्यिकी व कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय): पूर्वी NSSO द्वारे पंचवार्षिक पाहणी (Quinquennial Rounds) घेतली जात असे; आता २०१७ पासून 'नियतकालिक श्रमबल पाहणी' (PLFS) द्वारे वार्षिक व त्रैमासिक अहवाल प्रसिद्ध केले जातात. हा भारतातील सर्वात व्यापक व विश्वासार्ह स्रोत मानला जातो.
२)
भारताची जनगणना (Census of India - गृह मंत्रालय): दर १० वर्षांनी होणाऱ्या जनगणनेमध्ये कामगारांचे मुख्य कामगार (Main Workers), सीमान्त कामगार (Marginal Workers) आणि बिगर-कामगार (Non-workers) असे वर्गीकरण केले जाते.
३)
रोजगार महासंचालनालय (Directorate General of Employment - DGE): श्रम व रोजगार मंत्रालयांतर्गत रोजगार विनिमय केंद्रांच्या (Employment Exchanges) नोंदी व अहवाल प्रसिद्ध करते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१), (२) व (३) अपूर्ण आहेत.
•
पर्याय (४) अचूक: वरील तिन्ही संस्था भारतात रोजगारविषयक अधिकृत आकडेवारी उपलब्ध करून देतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
NSSO ने बेरोजगारी मोजण्यासाठी ३ प्रमाणित दृष्टिकोन विकसित केले होते:
१)
सामान्य स्थिती (Usual Principal and Subsidiary Status - UPSS)
२)
चालू साप्ताहिक स्थिती (Current Weekly Status - CWS)
३)
चालू दैनिक स्थिती (Current Daily Status - CDS).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) All of the above (a, b and c).
Analysis:
In India, statistical data and analytical reports on employment and unemployment are generated across three principal institutional channels:
1)
National Statistical Office (NSO - MoSPI): Formerly the NSSO quinquennial rounds, now replaced since 2017 by the Periodic Labour Force Survey (PLFS), providing quarterly urban and annual rural/urban labour market data. It is considered the most comprehensive and standardized source.
2)
Census of India (Office of Registrar General): Decennially collects economic activity data, classifying individuals into Main Workers, Marginal Workers, and Non-Workers.
3)
Directorate General of Employment (DGE - Ministry of Labour & Employment): Compiles administrative records from Employment Exchanges and runs National Career Service (NCS) portal analytics.
Distractor Analysis:
•
Options (1), (2), and (3) are incomplete subsets.
•
Option (4) is correct: All three organizations are established historical sources for Indian employment analytics.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember NSSO's classical measurement approaches:
1)
Usual Status (UPSS) - Reference period: 365 days.
2)
Current Weekly Status (CWS) - Reference period: 7 days.
3)
Current Daily Status (CDS) - Reference period: Each day of the reference week.