सजीवांच्या पेशींमध्ये प्रद्रव्यपटल (Cell membrane / Plasma membrane) तयार करण्यासाठी आवश्यक असणारी प्रथिने आणि लिपिड्स (मेदाचे घटक) खालीलपैकी कोणत्या पेशीअंगकाद्वारे संश्लेषित केले जातात?
EN
In living cells, the essential proteins and lipids required for cell membrane biogenesis are manufactured and synthesized by which cell organelle?
योग्य उत्तर आंतर्द्रव्यजालिका (Endoplasmic Reticulum) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
पेशीचे प्रद्रव्यपटल (Cell membrane) हे प्रामुख्याने फॉस्फोलिपिड्स आणि प्रथिनांच्या दुहेरी थरापासून (Lipid bilayer) बनलेले असते.
•
या पटलाच्या निर्मिती प्रक्रियेला 'पटल जनन' (Membrane biogenesis) म्हणतात, ज्यामध्ये आंतर्द्रव्यजालिका (Endoplasmic Reticulum - ER) मध्यवर्ती भूमिका बजावते:
१.
खडबडीत आंतर्द्रव्यजालिका (Rough ER): तिच्या पृष्ठभागावर रायबोसोम्स (Ribosomes) असतात, जे पटलासाठी आवश्यक असणाऱ्या प्रथिनांचे संश्लेषण करतात.
२.
गुळगुळीत आंतर्द्रव्यजालिका (Smooth ER): तिच्यावर रायबोसोम्स नसतात; ती प्रद्रव्यपटलासाठी आवश्यक असणाऱ्या लिपिड्स (मेदाचे रेणू) आणि स्टिरॉइड्सचे संश्लेषण करते.
•
हे प्रथिने व लिपिड्स पुढे गॉल्गी यंत्रणेकडे पाठवून प्रद्रव्यपटलाच्या निर्मिती व दुरुस्तीसाठी वापरले जातात.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १ (आंतर्द्रव्यजालिका): योग्य उत्तर. प्रथिने व लिपिड्स संश्लेषित करणारे मुख्य अंगक.
•
पर्याय २ (गॉल्गी पिंड): तयार झालेल्या घटकांचे संवेष्टन (Packaging), सुधारणा (Modification) व स्रवण करते.
•
पर्याय ३ (तंतुकणिका): पेशीचे ऊर्जा केंद्र (ATP निर्मिती).
•
पर्याय ४ (प्रद्रव्यपटल): हे स्वतः तयार होणारे अंतिम आवरण आहे, उत्पादक अंगक नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पेशीअंगकांची कार्ये:
•
खडबडीत ER (RER): प्रथिन संश्लेषण (रायबोसोम्समुळे)
•
गुळगुळीत ER (SER): लिपिड/चरबी संश्लेषण आणि विषारी पदार्थांचे निर्विषीकरण (Detoxification)
•
गॉल्गी संकुल: पोस्ट ऑफिस ऑफ द सेल (पॅकेजिंग व लायसोसोम्सची निर्मिती)!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is The Endoplasmic Reticulum.
Key Analysis:
•
The plasma membrane is fundamentally a fluid-mosaic phospholipid bilayer embedded with diverse peripheral and integral proteins.
•
The synthesis of these membrane building blocks, termed membrane biogenesis, is executed by the interconnected network of the Endoplasmic Reticulum (ER):
1.
Rough Endoplasmic Reticulum (RER): Studded with 80S ribosomes on its cytosolic face; synthesizes membrane-bound and secretory proteins.
2.
Smooth Endoplasmic Reticulum (SER): Lacks ribosomes; enzymes embedded in its membrane synthesize phospholipids, cholesterol, and other lipids.
•
These synthesized lipids and proteins are transported via vesicle budding to the Golgi complex for glycosylation, sorting, and incorporation into newly formed cellular membranes.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (The endoplasmic reticulum): Correct answer. The biosynthetic factory for membrane proteins and lipids.
•
Option 2 (Golgi apparatus): Modifies, tags, packages, and routes proteins received from the ER.
•
Option 3 (Mitochondria): Generates ATP through oxidative phosphorylation (cellular powerhouse).
•
Option 4 (Plasma membrane): The resultant structural membrane itself, not the intracellular manufacturing apparatus.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key functions of Endoplasmic Reticulum subtypes:
•
RER (Rough ER): Protein synthesis and folding.
•
SER (Smooth ER): Lipid and steroid synthesis, glycogenolysis, and hepatic detoxification of xenobiotics/drugs (via Cytochrome P450 enzymes)!