🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2018 MEDIUM

अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती अत्याचार (प्रतिबंध) अधिनियम या संदर्भात पुढील गोष्टींवर विचार करा आणि कलम 3 प्रमाणे अत्याचार घडला आहे किंवा नाही ते सांगा. अ) “अ'' या गावातील अनुसूचित जातीच्यासर्व लोकांनी गावच्या अमागासवर्गीय शाळा मास्तराला कारणाशिवाय मारहाण करुन त्याला गावाबाहेर काढले व त्याचे घर जाळले. ब) “किसन'' या अनुसूचित जातीच्या, केशकर्तनालयाच्या मालकाने पांडूचे केस कापण्यास, तो अनुसूचित जमातीचा आहे म्हणून नकार दिला आणि त्याला मारुन दुकानाबाहेर काढले. पर्यायी उत्तरे :

EN In the context of the Scheduled Castes and the Scheduled Tribes (Prevention of Atrocities) Act, 1989, consider the following statements and state whether an offence of atrocity has occurred under Section 3: a) All the Scheduled Caste persons of village 'A' beat up a non-backward school teacher without cause, drove him out of the village, and burnt his house. b) 'Kisan', a Scheduled Caste salon owner, refused to cut Pandu's hair because he belonged to a Scheduled Tribe and beat him out of the shop. Alternative Answers:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

अ मधे अत्याचार आहे ब मधे नाही.

Atrocity occurred in (a) but not in (b)

अ मधे अत्याचार नाही ब मधे आहे.

Atrocity did not occur in (a) but occurred in (b)

अ आणि ब दोन्ही मधे अत्याचाराचा गुन्हा घडला आहे.

Offence of atrocity occurred in both (a) and (b)

अ आणि ब दोन्ही उदाहरणात वरील कायद्याप्रमाणे शिक्षेस पात्र अत्याचार घडलेला नाही.

In both examples, no punishable offence of atrocity occurred under the said Act

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अत्याचाराचा गुन्हा घडण्याबाबत कायदेशीर विश्लेषण:

१. कायद्याची मूलतत्त्वे (कलम ३):

• अ‍ॅट्रॉसिटी कायदा, १९८९ मधील कलम ३ नुसार अत्याचाराचा गुन्हा केवळ अशा व्यक्तीकडून घडतो जी अनुसूचित जाती किंवा अनुसूचित जमातीची सदस्य नाही (Non-SC/ST) आणि ज्या गुन्ह्यातील पीडित व्यक्ती अनुसूचित जाती किंवा अनुसूचित जमातीची सदस्य असते.

२. उदाहरणांचे विश्लेषण:

• उदाहरण (अ): 'अ' गावातील अनुसूचित जातीच्या लोकांनी बिगर-मागासवर्गीय शाळा मास्तराला मारहाण केली. येथे आरोपी SC आहेत आणि पीडित बिगर-SC/ST आहे. त्यामुळे येथे अ‍ॅट्रॉसिटी कायद्याखाली गुन्हा घडत नाही (IPC खाली गुन्हा घडेल).

• उदाहरण (ब): 'किसन' हा SC व्यक्ती असून त्याने 'पांडू' या ST व्यक्तीला केस कापण्यास नकार दिला. मूळ १९८९ च्या कायद्यानुसार आरोपी बिगर-SC/ST असावा लागतो. एका SC व्यक्तीने ST व्यक्तीविरुद्ध कृत्य केल्यास मूळ कायद्यानुसार कलम ३ खाली अत्याचाराचा गुन्हा ठरत नाही.

म्हणून, दोन्ही उदाहरणात या कायद्याप्रमाणे शिक्षेस पात्र अत्याचार घडलेला नाही (पर्याय ४).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

अ‍ॅट्रॉसिटी कायद्याच्या कलम ३ नुसार गुन्हा सिद्ध होण्यासाठी आरोपी व्यक्ती बिगर-मागासवर्गीय (Non-SC/ST) असणे आणि पीडित व्यक्ती SC/ST असणे अनिवार्य आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Legal Analysis of Commission of Atrocity:

1. Core Legal Precondition (Section 3):

• An offence under Section 3 of the SC & ST (Prevention of Atrocities) Act, 1989 can only be committed by a person who is not a member of a Scheduled Caste or a Scheduled Tribe against a victim who is a member of an SC or ST.

2. Analysis of Scenarios:

• Scenario (a): Scheduled Caste villagers beat up a non-backward school teacher. Here, the perpetrators belong to SC and the victim is non-SC/ST. The Atrocities Act does not apply (governed by general IPC).

• Scenario (b): 'Kisan' (belonging to SC) discriminated against 'Pandu' (belonging to ST). Under the provisions of the Act, an SC individual committing an act against an ST individual did not constitute an offence of atrocity under Section 3 since the perpetrator must be a non-SC/ST person.

Therefore, in both instances, no punishable offence of atrocity occurred under this Act (Option 4).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Offences under Section 3 strictly require the accused to be a non-SC/non-ST individual and the victim to be an SC/ST member.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) अ मधे अत्याचार आहे ब मधे नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) अ मधे अत्याचार नाही ब मधे आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) अ आणि ब दोन्ही मधे अत्याचाराचा गुन्हा घडला आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) अ आणि ब दोन्ही उदाहरणात वरील कायद्याप्रमाणे शिक्षेस पात्र अत्याचार घडलेला नाही. (अचूक उत्तर): म्हणून, दोन्ही उदाहरणात या कायद्याप्रमाणे शिक्षेस पात्र अत्याचार घडलेला नाही (पर्याय ४).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अ आणि ब दोन्ही उदाहरणात वरील कायद्याप्रमाणे शिक्षेस पात्र अत्याचार घडलेला नाही.' हे असून ते 'अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती अत्याचार प्रतिबंध कायदा, १९८९' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन