खालीलपैकी कोणत्या प्रकरणात असे मानले गेले आहे की, केवळ बेकायदेशीर कैदेतून एखाद्या व्यक्तीची सुटका करण्यासाठीच नव्हेतर कैदयाना अमानुष आणि रानटी वागणुकी पासून संरक्षण देण्यासाठी देखील हेबीयस कोर्पस रिट जारी केली जाऊ शकते ?
EN
In which of the following cases was it held that a writ of Habeas Corpus can be issued not only for releasing a person from illegal detention but also for protecting prisoners from inhuman and barbaric treatment?
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (सुनिल बत्रा वि. दिल्ली प्रशासन - Sunil Batra v. Delhi Administration)
कैद्यांचे हक्क व हेबियस कॉर्पस रिटचा विस्तार:
•
सुनिल बत्रा विरुद्ध दिल्ली प्रशासन खटला (Sunil Batra v. Delhi Administration, 1978 व 1980):
•
तिहार तुरुंगातील कैदी सुनिल बत्रा याने तुरुंग अधिकाऱ्यांकडून कैद्यांवर होणाऱ्या अमानुष अत्याचारांविरुद्ध सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती व्ही. आर. कृष्ण अय्यर यांना पत्र लिहिले.
•
न्यायालयाने त्या पत्रालाच जनहित याचिका मानून ऐतिहासिक निकाल दिला:
> *"हेबियस कॉर्पस (Habeas Corpus) ही रिट केवळ बेकायदेशीर अटकेतून व्यक्तीला मुक्त करण्यासाठीच नाही, तर तुरुंगात कैद्यांना मिळणाऱ्या अमानुष, क्रूर व रानटी वागणुकीपासून संरक्षण देण्यासाठी आणि कैद्यांच्या मूलभूत हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी देखील जारी केली जाऊ शकते."*
•
या निकालाने भारतातील कैद्यांच्या मानवी हक्कांची सनद प्रस्थापित केली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
तुरुंग सुधारणा व कैद्यांच्या हक्कांचे खटले:
1.
*Sunil Batra Case (1978, 1980)* $\rightarrow$ कैद्यांवर अमानुष वागणूक व बेड्या घालण्याविरुद्ध हेबियस कॉर्पस.
2.
*Hussainara Khatoon Case (1979)* $\rightarrow$ जलद खटल्याचा हक्क (Speedy Trial) व मोफत कायदेशीर मदत.
3.
*D.K. Basu Case (1997)* $\rightarrow$ अटकेबाबत पोलिसांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Sunil Batra v. Delhi Administration)
Prisoners' Rights & Dynamic Expansion of Habeas Corpus:
•
Sunil Batra v. Delhi Administration (AIR 1980 SC 1579):
•
Sunil Batra, a convict on death row in Tihar Jail, addressed a handwritten letter to Justice V.R. Krishna Iyer complaining of brutal torture inflicted by jail wardens upon a fellow prisoner.
•
Converting the letter into a habeas corpus petition, the Supreme Court delivered an epochal ruling transforming the writ of Habeas Corpus into a dynamic instrument of human rights:
•
The Court held that Habeas Corpus is available not merely to secure release from unlawful detention, but also to protect incarcerated persons from inhuman, barbaric, and degrading treatment while in prison custody.
•
Evaluation of Other Options:
•
Names in options 1, 2, and 3 are fictional variations constructed around the actual landmark petitioner *Sunil Batra*.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Milestone judgments on Human Rights of Prisoners:
•
Sunil Batra (1980): Habeas corpus protects against inhuman treatment inside jail.
•
Hussainara Khatoon (1979): Right to speedy trial for undertrials.
•
Prem Shankar Shukla (1980): Handcuffing prisoners routinely is unconstitutional.