भारतातील 'नागरी सहकारी बँकां'ना (Urban Co-operative Banks - UCBs) भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या थेट वैधानिक नियमन व देखरेखीखाली आणण्यासाठी 'बँकिंग नियमन कायदा, १९४९' (BR Act) कोणत्या वर्षी लागू करण्यात आला?
EN
In which year was the 'Banking Regulation Act, 1949' formally extended to cover Urban Co-operative Banks (UCBs) under the statutory regulatory supervision of the Reserve Bank of India?
योग्य उत्तर पर्याय (३) १९६६ (१ मार्च १९६६) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
नागरी सहकारी बँका (Urban Co-operative Banks - UCBs / प्राथमिक सहकारी बँका):
•
सुरुवातीला बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ केवळ व्यापारी बँकांसाठी होता.
•
संसदेने १९६५ मध्ये कायदा संमत करून १ मार्च १९६६ पासून 'बँकिंग नियमन कायदा, १९४९ (सहकारी संस्थांना लागू असलेला भाग - Part V / As Applicable to Cooperative Societies)' लागू केला.
•
यामुळे नागरी सहकारी बँका, राज्य सहकारी बँका आणि जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँका यांच्या बँकिंग व्यवहारांवर देखरेख ठेवण्याचे, परवाना देण्याचे आणि तपासणी करण्याचे अधिकार RBI ला प्राप्त झाले.
•
दुहेरी नियंत्रण (Dual Control): या सुधारणेमुळे सहकारी बँकांवर दुहेरी नियंत्रण निर्माण झाले:
१)
बँकिंग कार्ये: RBI चे नियमन (भांडवल पर्याप्तता, CRR, SLR, कर्ज मर्यादा).
२)
नोंदणी व व्यवस्थापन: संबंधित राज्य सरकारचे सहकार निबंधक (RCS) किंवा केंद्रीय निबंधक (CRCS).
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (३) अचूक: १ मार्च १९६६ रोजी हा कायदा सहकारी बँकांना लागू झाला.
•
पर्याय (१), (२) आणि (४) चुकीचे वर्ष दर्शवतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
२०२० मधील बँकिंग नियमन (सुधारणा) कायद्यानुसार, नागरी सहकारी बँकांच्या संचालक मंडळावर, व्यवस्थापकीय संचालकांच्या नियुक्तीवर आणि लेखापरीक्षणावर RBI चे थेट पूर्ण अधिकार प्रस्थापित करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे ठेवीदारांचे संरक्षण अधिक मजबूत झाले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) 1966 (1 March 1966).
Detailed Analysis:
•
Urban Co-operative Banks (UCBs / Primary Co-operative Banks):
•
Originally, the Banking Companies Act, 1949 applied exclusively to commercial joint-stock banks.
•
Through the Banking Laws (Application to Co-operative Societies) Act, 1965, the Banking Regulation Act was formally extended to co-operative banks with effect from 1 March 1966 (under Part V).
•
This historic step brought primary cooperative banks, DCCBs, and State Cooperative Banks under the statutory licensing, prudential, and supervisory umbrella of the Reserve Bank of India.
•
Dual Regulatory Regime (Dual Control):
1)
Banking operations, capital adequacy, liquidity norms, and prudential directions -> Regulated by the RBI.
2)
Incorporation, registration, elections, audits, and administration -> Governed by the Registrar of Co-operative Societies (RCS) under the State Co-operative Societies Acts (or Central Registrar for MSCS).
Distractor Analysis:
•
Option (3) is correct: 1 March 1966 is the formal date of extension.
•
Options (1), (2), and (4) are incorrect years.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Following the Banking Regulation (Amendment) Act, 2020, RBI has been equipped with full powers over the governance, board supersession, appointment of MD/CEOs, and resolution of Urban Co-operative Banks, substantially curtailing regulatory duality.