भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि अखिल भारतीय मुस्लिम लीग यांच्यात ऐतिहासिक 'लखनऊ करार' (Lucknow Pact) कोणत्या वर्षी संमत व स्वाक्षरी झाला? (१) १९१९ (२) १९०५ (३) १९२५ (४) १९१६
EN
In which year was the historic 'Lucknow Pact' signed between the Indian National Congress and the All India Muslim League?
(1) 1919
(2) 1905
(3) 1925
(4) 1916
योग्य उत्तर पर्याय (४) म्हणजेच १९१६ आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (४) योग्य आहे: डिसेंबर १९१६ मध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे ३१ वे अधिवेशन लखनऊ येथे अंबिका चरण मजुमदार यांच्या अध्यक्षतेखाली पार पडले. याच वेळी मुस्लिम लीगचेही वार्षिक अधिवेशन लखनऊमध्येच महंमद अली जिन्ना यांच्या अध्यक्षतेखाली भरले. दोन्ही संघटनांमध्ये संयुक्त घटनात्मक सुधारणांच्या मसुद्यावर सहमती झाली, ज्याला 'लखनऊ करार' (Lucknow Pact) किंवा 'काँग्रेस-लीग योजना' म्हटले जाते.
•
हा करार घडवून आणण्यात बाळ गंगाधर टिळक, ॲनी बेझंट आणि महंमद अली जिन्ना यांनी निर्णायक भूमिका बजावली. या यशस्वी ऐक्यामुळे सरोजिनी नायडू यांनी जिन्नांना 'हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचे राजदूत' (Ambassador of Hindu-Muslim Unity) अशी पदवी दिली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (१९१९): मोंटेग्यू-चेम्सफोर्ड सुधारणा कायदा संमत झाला आणि जालियनवाला बाग हत्याकांड घडले.
•
पर्याय २ (१९०५): लॉर्ड कर्झनने बंगालची फाळणी केली आणि गोपाळ कृष्ण गोखले यांच्या अध्यक्षतेखाली बनारस अधिवेशन भरले.
•
पर्याय ३ (१९२५): कानपूर अधिवेशनात सरोजिनी नायडू काँग्रेसच्या पहिल्या भारतीय महिला अध्यक्षा बनल्या.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लखनऊ अधिवेशनाची (१९१६) दोन प्रमुख वैशिष्ट्ये:
१.
सुरत विभाजनानंतर (१९०७) तब्बल ९ वर्षांनी जहाल (Extremists) आणि मवाळ (Moderates) यांचे काँग्रेसमध्ये पुनर्मीलन झाले.
२.
काँग्रेसने प्रथमच मुस्लिमांच्या स्वतंत्र मतदारसंघाची (Separate Electorates) मागणी अधिकृतपणे मान्य केली, ज्यावर मदन मोहन मालवीय यांनी तीव्र आक्षेप नोंदवला होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) i.e. 1916.
Detailed Analysis:
•
Option (4) is correct: In December 1916, the 31st annual session of the Indian National Congress was held at Lucknow under the presidency of Ambica Charan Majumdar. Simultaneously, the Muslim League held its session at Lucknow presided over by Muhammad Ali Jinnah. Both political bodies endorsed a joint scheme of constitutional reforms known as the Lucknow Pact (Congress-League Accord).
•
The pact was negotiated predominantly through the collaborative efforts of Bal Gangadhar Tilak, Annie Besant, and Muhammad Ali Jinnah. Impressed by Jinnah's bridge-building, Sarojini Naidu acclaimed him as the 'Ambassador of Hindu-Muslim Unity'.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (1919): Year of the Government of India Act 1919 (Montagu-Chelmsford Reforms), Rowlatt Act, and the Jallianwala Bagh massacre.
•
Option 2 (1905): Partition of Bengal by Lord Curzon and launch of the Swadeshi Movement.
•
Option 3 (1925): Kanpur Session where Sarojini Naidu became the first Indian woman Congress President.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Dual Significance of the Lucknow Session (1916):
1.
Reunion of Moderates and Extremists after a 9-year estrangement following the 1907 Surat Split (facilitated by Tilak and Besant).
2.
Congress officially conceded separate communal electorates for Muslims in provincial legislatures, an agreement heavily criticized by senior leader Pandit Madan Mohan Malaviya.