भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे (INC) मवाळ आणि जहाल अशा दोन गटांत ऐतिहासिक विभाजन खालीलपैकी कोणत्या वर्षीच्या सुरत अधिवेशनात झाले? (१) १९०७ (२) १९०५ (३) १९३६ (४) १८९६
EN
In which of the following years did the Indian National Congress split into two factions—Moderates and Extremists—at its Surat Session?
(1) 1907
(2) 1905
(3) 1936
(4) 1896
योग्य उत्तर पर्याय (१) म्हणजेच १९०७ आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (१) योग्य आहे: काँग्रेसचे २३ वे वार्षिक अधिवेशन डिसेंबर १९०७ मध्ये तापी नदीच्या काठी सुरत येथे भरले. या अधिवेशनात मवाळ नेते डॉ. रासबिहारी घोष अध्यक्षस्थानी होते. अध्यक्षपदाची निवड, स्वदेशी, बहिष्कार, राष्ट्रीय शिक्षण आणि स्वराज्य या चार ठरावांच्या अंमलबजावणीच्या व्याप्तीवरून मवाळ आणि जहाल यांच्यात तीव्र मतभेद झाले आणि काँग्रेसमध्ये उभी फूट पडली ('सुरत फूट').
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय २ (१९०५): बनारस अधिवेशन; अध्यक्ष - गोपाळ कृष्ण गोखले. या अधिवेशनात कर्झनच्या बंगाल फाळणीचा निषेध करण्यात आला.
•
पर्याय ३ (१९३६): लखनौ अधिवेशन; अध्यक्ष - जवाहरलाल नेहरू (तसेच १९३६-३७ मध्ये महाराष्ट्रातील फैजपूर येथे पहिले ग्रामीण अधिवेशन भरले).
•
पर्याय ४ (१८९६): कलकत्ता अधिवेशन; अध्यक्ष - रहिमतुल्ला एम. सयानी. या अधिवेशनात बंकिमचंद्र चटर्जींचे 'वंदे मातरम्' हे राष्ट्रगीत रवींद्रनाथ टागोरांनी प्रथमच गायले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सुरत विभाजनाची पार्श्वभूमी:
•
मूळ नियोजित ठिकाण 'पुणे' (जहालांचा बालेकिल्ला) होते, परंतु मवाळांनी ते बदलून 'सुरत' (बॉम्बे प्रांतातील फिरोजशाह मेहतांचा प्रभाव असलेला भाग) केले.
•
नियमानुसार ज्या प्रांतात अधिवेशन होते त्या प्रांतातील व्यक्ती अध्यक्ष होऊ शकत नव्हती, त्यामुळे टिळकांचे नाव अध्यक्षपदासाठी बाद झाले. जहालांनी लाला लजपत राय यांचे नाव सुचवले, तर मवाळांनी डॉ. रासबिहारी घोष यांची निवड केली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) i.e. 1907.
Detailed Analysis:
•
Option (1) is correct: The 23rd session of the Indian National Congress was held on the banks of the Tapti River in Surat in December 1907. Presided over by the Moderate leader Dr. Rash Behari Ghosh, it culminated in an acrimonious split between the Moderates and Extremists (the Surat Split) over leadership choices and the territorial scope of the Swadeshi, Boycott, Swaraj, and National Education resolutions.
Distractor Analysis:
•
Option 2 (1905): Banaras session presided over by G.K. Gokhale; passed resolutions condemning the partition of Bengal and welcoming the Swadeshi movement.
•
Option 3 (1936): Lucknow session under Jawaharlal Nehru (also 1936-37 Faizpur session in Maharashtra, the first rural session).
•
Option 4 (1896): Calcutta session presided over by Rahimtullah M. Sayani; 'Vande Mataram' was sung for the first time on a Congress platform by Rabindranath Tagore.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Tactics behind the Surat venue change: The session was originally slated for Poona (an Extremist stronghold). Moderate leaders shifted it to Surat to prevent Tilak from becoming president (as host province delegates were traditionally ineligible for presidency), advancing Dr. Rash Behari Ghosh instead of Lala Lajpat Rai.