🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था PSI Mains 2021 MEDIUM

भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील ________ हा महत्त्वाचा टप्पा आहे.

EN ________ is an important milestone in the constitutional history of India.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1857

The Indian Councils Act, 1857

दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1861

The Indian Councils Act, 1861

गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अॅक्ट, 1999

Government of India Act, 1999

गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अॅक्ट, 1936

Government of India Act, 1936

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय २ (दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1861)

स्पष्टीकरण:

• १८५७ च्या स्वातंत्र्यसमरानंतर ब्रिटिश सरकारने ईस्ट इंडिया कंपनीची सत्ता बरखास्त करून भारताचा कारभार थेट ब्रिटिश मुकुटाकडे (Crown) घेतला.

• त्यानंतर भारतीयांचे सहकार्य मिळवण्यासाठी दी इंडियन कौन्सिल्स अ‍ॅक्ट, १८६१ संमत करण्यात आला. हा कायदा आधुनिक भारताच्या कायदेमंडळ आणि प्रशासकीय रचनेतील मैलाचा दगड ठरला.

• या कायद्याद्वारे विकेंद्रीकरणाची सुरुवात झाली, भारतीयांना कायदे बनवण्याच्या प्रक्रियेत सामावून घेण्यात आले आणि मंत्रिमंडळ पद्धतीची (पोर्टफोलिओ सिस्टीम) पायाभरणी झाली.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

आधुनिक मंत्रिमंडळ (Portfolio System) आणि वटहुकूम काढण्याच्या अधिकाराची सुरुवात १८६१ च्या कौन्सिल कायद्याने झाली.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 2 (The Indian Councils Act, 1861)

Explanation:

• Following the uprising of 1857, the British Crown took over direct administrative control of India.

• To administer the vast country, the British Parliament enacted The Indian Councils Act, 1861, which became a watershed milestone in Indian constitutional history.

• It introduced the principle of legislative decentralization, legislative representation for Indians, statutory recognition of the portfolio system, and executive ordinance-making powers.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Foundation of ministerial portfolio governance and ordinance power stems from the Indian Councils Act of 1861.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1857 (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1861 (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय २ (दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1861)

⚠️ पर्याय (3) गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अॅक्ट, 1999 (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अॅक्ट, 1936 (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book भारतीय संविधानाची निर्मिती प्रक्रिया

कॅबिनेट मिशन योजना (Cabinet Mission Plan १९४६) अंतर्गत भारतासाठी घटना समितीची (Constituent Assembly) स्थापना करण्यात आली. घटना समितीने २ वर्षे, ११ महिने आणि १८ दिवस अथक परिश्रम करून जगातील सर्वश्रेष्ठ लिखित संविधान तयार केले.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	घटना समितीची पहिली बैठक ९ डिसेंबर १९४६ रोजी नवी दिल्ली येथे झाली. तात्पुरते अध्यक्ष म्हणून डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा यांची निवड झाली.
2	११ डिसेंबर १९४६ रोजी डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांची घटना समितीचे कायमस्वरूपी अध्यक्ष म्हणून तर एच. सी. मुखर्जी यांची उपाध्यक्ष म्हणून निवड झाली.
3	१३ डिसेंबर १९४६ रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी ऐतिहासिक 'उद्देश पत्रिका' (Objective Resolution) मांडली, जी २२ जानेवारी १९४७ रोजी एकमताने मंजूर झाली.
4	सर बी. एन. राव (Sir B. N. Rau) हे घटना समितीचे घटनात्मक/कायदेशीर सल्लागार होते.
5	२९ ऑगस्ट १९४७ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली ७ सदस्यीय 'मसुदा समिती' (Drafting Committee) स्थापन करण्यात आली.
6	संविधानावर स्वाक्षरी करण्यासाठी २४ जानेवारी १९५० रोजी घटना समितीचे शेवटचे अधिवेशन भरले. यात २८४ सदस्यांनी स्वाक्षरी केली.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'दी इंडियन कौन्सिल अॅक्ट, 1861' हे असून ते 'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

भारतीय राज्यघटनेच्या इतिहासातील ________ हा महत्त्वाचा टप्पा आहे.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन