योग्य उत्तर: पर्याय (3) अ व क फक्त
सविस्तर स्पष्टीकरण:
फाजल अली आयोगाने (राज्य पुनर्रचना आयोग १९५३) महाराष्ट्र आणि विदर्भाबाबत केलेल्या प्रमुख शिफारशी:
1.
विधान अ बरोबर आहे: आयोगाने विदर्भाचे स्वतंत्र राज्य निर्माण करावे (Separate State of Vidarbha) अशी स्पष्ट शिफारस केली होती (नागपूर ही त्याची राजधानी असेल).
2.
विधान ब चुकीचे आहे: आयोगाने संयुक्त महाराष्ट्राची मागणी नाकारली असली, तरी त्यांनी गुजरात आणि मराठवाड्यासह एका विशाल द्विभाषिक बॉम्बे राज्याची (Bilingual State of Bombay) शिफारस केली होती.
3.
विधान क बरोबर आहे: आयोगाने गुजरात, मराठवाडा व महाराष्ट्र (विदर्भ वगळून) यांचे मिळून एक द्विभाषिक बॉम्बे राज्य करावे अशी शिफारस केली होती, ज्यामध्ये मुंबई ही या द्विभाषिक राज्याची राजधानी राहील असे सुचवले.
4.
विधान ड चुकीचे आहे: मुंबईला केंद्रशासित किंवा स्वतंत्र ठेवण्याची शिफारस फाजल अली आयोगाने केली नव्हती; उलट त्यांनी मुंबईला द्विभाषिक राज्याची राजधानी बनवण्याची शिफारस केली होती (पुढे केंद्र सरकारने मुंबई स्वतंत्र करण्याचा प्रस्ताव आणला होता, जो जनतेने हाणून पाडला).
त्यामुळे विधाने अ व क फक्त बरोबर आहेत.
फाजल अली आयोगाने विदर्भाचे स्वतंत्र राज्य सुचवले होते, परंतु तत्कालीन नेहरूंनी १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी विदर्भाचा समावेश करून एकच विशाल द्विभाषिक मुंबई राज्य स्थापन केले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only a and c
Detailed Explanation:
Major recommendations of the Fazal Ali Commission (SRC 1955) regarding the western region:
1.
Statement a is correct: The Commission explicitly recommended the creation of a separate State of Vidarbha with Nagpur as its capital.
2.
Statement c is correct: For the remainder, the Commission recommended a bilingual Bombay State comprising Gujarat, Marathwada, and Maharashtra (with Bombay city as its capital).
3.
Statement d is incorrect: The Fazal Ali Commission did NOT recommend keeping Bombay city separate or making it a Union Territory; it included Bombay city within the bilingual state.
Therefore, only statements a and c are correct.
While the Fazal Ali Commission recommended a separate Vidarbha state, Parliament in 1956 rejected the separate Vidarbha recommendation and created the enlarged bilingual Bombay State including Vidarbha.
