महाराष्ट्रातील मेंढा-लेखा हे भारतातील आदिवासी हक्क जतन करून बांबुतोड करणारे भारतातील पहिले गाव ठरले. ही चळवळ संसाधनांच्या जागतिकीकरणाच्या विरोधात आहे. हे गाव महाराष्ट्रात ........ आहे.
EN
Mendha-Lekha in Maharashtra became the first village in India to secure community forest rights to harvest bamboo under FRA. In which district of Maharashtra is this village located?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (गडचिरोली जिल्ह्यात / Gadchiroli district)
सविस्तर विश्लेषण:
मेंढा-लेखा (Mendha-Lekha) आणि बांबू तोडीचे अधिकार:
1.
जिल्हा: मेंढा-लेखा हे गाव महाराष्ट्र राज्यातील गडचिरोली जिल्ह्यातील धानोरा तालुक्यात वसलेले एक गोंड आदिवासी गाव आहे.
2.
ऐतिहासिक क्रांती: २०११ मध्ये 'अनुसूचित जमाती व इतर पारंपरिक वननिवासी (वनहक्क मान्यता) कायदा, २००६' (FRA 2006) अंतर्गत सामुदायिक वन अधिकार (Community Forest Rights - CFR) मिळवून स्वतःच्या जंगलातील बांबूची तोड आणि विक्री करण्याचे कायदेशीर अधिकार मिळवणारे मेंढा-लेखा हे भारतातील पहिले गाव ठरले. तत्कालीन केंद्रीय पर्यावरण मंत्री जयराम रमेश यांच्या उपस्थितीत हा अधिकार प्रदान करण्यात आला.
3.
नेतृत्व व विचारप्रणाली: या चळवळीचे नेतृत्व देवाजी तोफा (Devaji Tofa) आणि ग्रामसभेने केले.
4.
घोषणा: गावाचे प्रसिद्ध ब्रीदवाक्य: "दिल्ली-मुंबईत आमचे सरकार, आमच्या गावात आम्हीच सरकार!" (Self-governance through Gram Sabha).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
मेंढा-लेखा गावाने बांबू विक्रीतून मिळणारा नफा थेट गावाच्या ग्रामकोशात जमा करून गावाचा विकास केला आणि जैवविविधतेचे शाश्वत संवर्धन केले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Gadchiroli district)
Detailed Analysis:
Mendha-Lekha Community Forest Rights (CFR):
1.
Geographical Location: Mendha-Lekha is a predominantly Gond tribal village situated in Dhanora taluka of Gadchiroli district, Maharashtra.
2.
Historic Milestone: In April 2011, Mendha-Lekha became the first village in India to secure statutory Community Forest Resource (CFR) rights under the Forest Rights Act, 2006 (FRA) empowering the Gram Sabha to independently harvest, manage, transport, and commercially sell bamboo (a minor forest produce).
3.
Grassroots Leadership: Spearheaded by community leader Devaji Tofa and the active Gram Sabha through participatory direct democracy.
4.
Renowned Slogan: *"Dilli-Mumbaite aamche sarkar, amchya gavat amhich sarkar"* ("In Delhi and Mumbai we elect our government, but in our village we are the government").
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
By exercising transit pass powers over minor forest produce under Section 3(1)(i) of the FRA, Mendha-Lekha demonstrated how tribal empowerment directly fosters forest conservation.