_______ या खनिजाच्या अभावामुळे गलगंड हा आजार होतो.
EN
_______ mineral deficiency is most common cause of goiter disease.
योग्य उत्तर: पर्याय (1) आयोडीन
स्पष्टीकरण:
गलगंड (Goitre) आजार आणि त्याचे खनिज कारण:
•
गलगंड (Goitre): मानेच्या पुढील भागात असणाऱ्या अवटू ग्रंथीचा (Thyroid Gland) असामान्य आकार वाढून गळ्यावर मोठी गाठ निर्माण होण्याला गलगंड म्हणतात.
•
आयोडीनची भूमिका: थायरॉईड ग्रंथीला थायरॉक्सिन ($T_4$) आणि ट्रायआयोडोथायरोनिन ($T_3$) ही चयापचय नियंत्रित करणारी अत्यावश्यक संप्रेरके तयार करण्यासाठी 'आयोडीन' या खनिजाची अनिवार्य गरज असते.
•
जेव्हा आहारात आयोडीनची कमतरता असते, तेव्हा थायरॉईड ग्रंथी शरीराची गरज भागवण्यासाठी स्वतःच्या पेशींचा आकार वाढवते, ज्यामुळे गलगंड होतो.
•
इतर खनिजांची कमतरता:
•
*लोह (Iron):* रक्तक्षय (Anemia).
•
*कॅल्शियम (Calcium):* हाडे ठिसूळ होणे (Rickets / Osteoporosis).
•
*सोडियम (Sodium):* निर्जलीकरण व कमी रक्तदाब.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारत सरकारने गलगंड नियंत्रणासाठी 1962 मध्ये 'राष्ट्रीय गलगंड नियंत्रण कार्यक्रम' (NGCP) सुरू केला, ज्याचे 1992 मध्ये 'राष्ट्रीय आयोडीन कमतरता विकार नियंत्रण कार्यक्रम' (NIDDCP) असे नामकरण करण्यात आले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Iodine
Explanation:
Pathology of Goitre and micro-mineral nutrition:
•
Goitre: Defined as an abnormal enlargement of the Thyroid Gland situated in the anterior compartment of the neck.
•
Role of Iodine:
•
Iodine is an essential trace element required for the biosynthesis of thyroid hormones, namely Thyroxine ($T_4$) and Triiodothyronine ($T_3$).
•
In dietary iodine deficiency, circulating thyroid hormone levels decline, triggering the anterior pituitary to secrete excess Thyroid Stimulating Hormone (TSH). Continuous TSH stimulation prompts thyroid follicular cell hyperplasia, manifesting as endemic goitre.
•
Other mineral deficiencies:
•
*Iron:* Microcytic hypochromic anemia.
•
*Calcium:* Rickets, osteomalacia, tetany.
•
*Sodium:* Hyponatremia and electrolyte imbalance.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
India launched the National Goitre Control Programme (NGCP) in 1962, rebranded in 1992 as the National Iodine Deficiency Disorders Control Programme (NIDDCP) enforcing universal salt iodization.