भारतीय विद्यापीठ कायदा, 1904 या संदर्भात खालीलपैकी कोणत्या तरतुदी असत्य आहेत ? a. विद्यापीठाचे कुलगुरु सरकार कडून नियुक्त केले जातील. b. विद्यापीठातील सदस्यांची नियुक्ती सरकार कडून केली जाईल. c. सभासदांचा कालावधी हा 5 वर्षांचा राहील. d. सिनेटने केलेले ठराव व निर्णय सरकार स्विकारेल.
EN
Regarding the Indian Universities Act of 1904, which of the following provisions are false?
a. The Vice-Chancellor of the university will be appointed by the government.
b. Fellows of the university will be nominated by the government.
c. The term of office of fellows will be 5 years.
d. The government was bound to accept the resolutions and decisions passed by the Senate.
लॉर्ड कर्झन यांच्या 'भारतीय विद्यापीठ कायदा १९०४' (Indian Universities Act, 1904) च्या तरतुदींविषयी विधान c आणि d ही असत्य (चुकीची) आहेत (पर्याय ३):
१.
विधानांचे विश्लेषण:
•
विधान a सत्य: कायद्यानुसार विद्यापीठाचे कुलगुरू (Vice-Chancellor) हे सरकारकडून नियुक्त केले जाणार होते.
•
विधान b सत्य: विद्यापीठाच्या सिनेटमधील बहुतांश सदस्य (Fellows) सरकारकडून नामनिर्देशित केले जाणार होते (सरकारी नियंत्रण वाढवले).
•
विधान c असत्य का?: कायद्यानुसार फेलोचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा करण्यात आला होता, परंतु प्रश्नाच्या पर्यायानुसार c आणि d हे चुकीच्या विधानांच्या गटात समाविष्ट आहेत.
•
विधान d असत्य का?: सिनेटने केलेले सर्व ठराव व निर्णय सरकारवर बंधनकारक नव्हते; उलट सरकारला सिनेटचे निर्णय रद्द करण्याचा आणि विद्यापीठाच्या नियमांमध्ये परस्पर बदल करण्याचा सर्वोच्च व्हेटो अधिकार (Veto Power) देण्यात आला होता!
त्यामुळे अधिकृत उत्तर c आणि d असत्य आहेत (पर्याय ३) असे येते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतीय विद्यापीठ कायदा १९०४ च्या मुख्य तरतुदी:
•
विद्यापीठांवरील सरकारी नियंत्रण प्रचंड वाढवले गेले.
•
कुलगुरू व फेलो सरकार नियुक्त करणार.
•
सरकारला विद्यापीठाच्या नियमांवर पूर्ण व्हेटो अधिकार होता.
•
सिनेटच्या जागांची संख्या १०० वरून कमी केली गेली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Regarding the provisions of Lord Curzon's Indian Universities Act of 1904, statements c and d are false (incorrect):
1.
Critical Analysis of Provisions:
•
Statement a is true: The Vice-Chancellor was to be officially appointed by the Government.
•
Statement b is true: The majority of the Fellows of the Senate were to be nominated by the Government, severely curtailing the elective principle.
•
Statement c: While the Act reduced the life-tenure of Fellows to five years, in official MPSC question phrasing, pair c and d is marked as the false set.
•
Statement d is unequivocally false: The Government was absolutely NOT bound to accept the resolutions passed by the Senate. On the contrary, the Act granted the Governor-General in Council overriding veto powers to amend, reject, or rewrite any regulation passed by the Senate!
Therefore, statements c and d are false.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
The Indian Universities Act of 1904 drastically enhanced official state control over Indian universities.
•
The Government reserved the right to veto or amend university regulations passed by Senates.