योग्य पर्याय निवडा: भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 1 मध्ये “इंडिया, देट ईज भारत शैल बी अ युनियन ऑफ स्टेटस" असा उल्लेख असुन 'युनियन' या शब्दप्रयोगाद्वारे सूचित करण्यात आले आहे की, अ. राज्यांच्या आपापसातील कराराची परिणती म्हणुन हे संघराज्य अस्तित्वात आलेले नाही. ब. भारतीय संघराज्य हा कराराचा परिणाम नसल्याने कोणत्याही घटकराज्यास त्यातून बाहेर पडण्याचा अधिकार नाही. संघराज्य हे 'युनियन' आहे कारण ते अविध्वंसनीय आहे. पर्यायी उत्तरे :
EN
Select the correct option:
Article 1 of the Constitution states that 'India, that is Bharat, shall be a Union of States'. The use of the word 'Union' indicates that:
a. The federation did not come into existence as a result of an agreement among the States.
b. As the Indian federation is not the result of an agreement, no State has the right to secede from it. The federation is a 'Union' because it is indestructible.
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय (3) अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत
सविस्तर स्पष्टीकरण:
1.
मसुदा समितीचे अध्यक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी संविधान सभेत स्पष्ट केले होते की, संविधानाच्या कलम १ मध्ये 'फेडरेशन' (Federation) ऐवजी 'युनियन' (Union / राज्यांचा संघ) हा शब्दप्रयोग जाणीवपूर्वक वापरण्यात आला आहे.
2.
याचे दोन प्रमुख कारणे आहेत:
•
विधान अ बरोबर: अमेरिकन संघराज्याप्रमाणे भारतीय संघराज्य हे घटकराज्यांच्या आपापसातील कराराची परिणती (Result of an agreement among States) म्हणून अस्तित्वात आलेले नाही.
•
विधान ब बरोबर: करार नसल्यामुळे कोणत्याही घटकराज्याला भारतीय संघातून फुटून बाहेर पडण्याचा अधिकार नाही (No right to secede). संघराज्य अभाज्य आणि अविध्वंसनीय (Indestructible) आहे. देश प्रशासकीय सोयीसाठी विविध राज्यांमध्ये विभागला गेला असला तरी देश एकात्म व एकसंध आहे.
त्यामुळे विधाने अ आणि ब दोन्ही बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
डॉ. आंबेडकरांचे प्रसिद्ध कोट: *“राज्यांना संघातून बाहेर पडण्याचा अधिकार नाही. संघराज्य हे युनियन आहे कारण ते अविध्वंसनीय आहे. संपूर्ण देश एकसंध युनिट आहे, ज्याचे लोक एकाच प्राधिकरणाखाली एकसंधपणे राहतात.”*
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Both a and b are correct
Detailed Explanation:
1.
In the Constituent Assembly, Dr. B.R. Ambedkar explained why the Drafting Committee preferred the term 'Union of States' over 'Federation of States' in Article 1:
•
Statement a is correct: The Indian Federation is not the result of an agreement among the States like the American Federation.
•
Statement b is correct: Because the Federation is not an outcome of a compact, no State has the right to secede from it. The federation is indestructible; while the country is divided into different States for administrative convenience, the country is an integral whole.
Therefore, both statements a and b are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Dr. Ambedkar highlighted two cardinal principles regarding Article 1:
1.
The Indian Union was not formed through a negotiation/treaty among sovereign states.
2.
The States have no constitutional right of secession. India is an indestructible Union of destructible States.