भारतातील नाणी आणि नाणे कायद्याविषयी खालील विधाने अभ्यासा: अ) भारतात नाण्यांच्या निर्मिती व नियमावलीसाठी सुधारित 'नाणे कायदा, २०११' लागू करण्यात आला आहे. ब) या सुधारित कायद्यापूर्वी भारतात ब्रिटिशकालीन 'नाणे कायदा, १९०६' अस्तित्वात होता. क) नाणी तयार करताना फेराइटिक स्टेनलेस स्टील, निकेल, ब्रास व त्यांची विविध संयुगे वापरली जातात. ड) भारतातील सर्व नाणी भारत सरकारमार्फत तयार केली जात नाहीत, काही नाणी खाजगी बँका तयार करतात. वरीलपैकी कोणती विधाने **बरोबर** आहेत?
EN
Study the following statements regarding coinage and coinage legislation in India:
(a) The consolidated 'Coinage Act, 2011' currently governs the minting and rules of coins in India.
(b) Prior to this legislation, the colonial 'Coinage Act, 1906' was in force.
(c) Ferritic stainless steel, nickel, cupro-nickel, brass and their alloys are utilized in minting coins.
(d) Not all coins in India are minted by the Government of India; select commercial banks also mint coins.
Which of the statements given above are **correct**?
योग्य उत्तर केवळ अ, ब आणि क (पर्याय २) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
विधान (अ), (ब) आणि (क) बरोबर आहेत:
•
१ सप्टेंबर २०११ रोजी 'नाणे कायदा, २०११' लागू करून जुना 'नाणे कायदा, १९०६', लघु नाणे कायदा आणि इतर कायदे रद्दबातल करण्यात आले.
•
आधुनिक भारतीय नाणी मुख्यतः फेराइटिक स्टेनलेस स्टील (Ferritic Stainless Steel - FSS), निकेल-ब्रास आणि कॉपर-निकेल या धातूंच्या मिश्रणापासून बनवली जातात.
2.
विधान (ड) चुकीचे आहे:
•
भारतात नाणी तयार करण्याचा कायदेशीर अधिकार केवळ भारत सरकारकडेच (Ministry of Finance) आहे. कोणत्याही खाजगी बँकेला नाणी पाडण्याचा अधिकार नाही.
•
भारत सरकारच्या चार अधिकृत टांकसाळी (Mints) आहेत: मुंबई, कोलकाता, हैदराबाद आणि नोएडा.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील ४ सरकारी टांकसाळी (Mints) व त्यांचे चिन्ह (Marks):
१.
मुंबई: डायमंड (हिरा) चिन्ह किंवा 'M'
२.
कोलकाता: कोणतेही चिन्ह नाही (No mark)
३.
हैद्राबाद: स्टार (तारा) चिन्ह
४.
नोएडा: गोल ठिपका (Dot).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Only (a), (b) and (c) (Option 2).
Detailed Analysis:
1.
Statements (a), (b) and (c) are correct:
•
The Coinage Act, 2011 was brought into force on September 1, 2011, repealing the century-old Coinage Act, 1906 and the Small Coins (Offences) Act, 1971.
•
Coinage alloys include ferritic stainless steel (FSS), copper-nickel, and nickel-brass.
2.
Statement (d) is completely false:
•
The minting of coins in India is an exclusive sovereign monopoly of the Government of India (Ministry of Finance). No commercial or private bank has any authority to mint coins.
•
Mints are owned by Security Printing and Minting Corporation of India Limited (SPMCIL).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Four Indian Government Mints & Identification Marks:
1.
Mumbai: Diamond mint mark
2.
Kolkata: No mint mark beneath the date
3.
Hyderabad: Five-pointed Star mint mark
4.
Noida: Solid Round Dot mark.