🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2021 MEDIUM

अखिल भारतीय सेवा कायदा, 1951 च्या घटनात्मकतेवर खालीलपैकी कोणत्या खटल्याद्वारे प्रश्नचिन्ह उभारण्यात आले ?

EN The constitutional validity of the All India Services Act, 1951 was challenged in which of the following cases?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

डि.एस. अगरवाल वि पंजाब राज्य

D.S. Agarwal v. State of Punjab

डि.एस. गरेवाल वि पंजाब राज्य

D.S. Garewal v. State of Punjab

एम.के. कूलवाल वि उत्तर प्रदेश राज्य

M.K. Koolwal v. State of Uttar Pradesh

वरीलपैकी काहीही नाही

None of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (२) डि.एस. गरेवाल वि पंजाब राज्य

अखिल भारतीय सेवा कायदा, १९५१ च्या घटनात्मकतेवर 'डि.एस. गरेवाल वि. पंजाब राज्य' (D.S. Garewal v. State of Punjab, 1959) या ऐतिहासिक खटल्याद्वारे प्रश्नचिन्ह उभारण्यात आले होते.

सविस्तर विश्लेषण:

• खटल्याची पार्श्वभूमी: डि.एस. गरेवाल हे भारतीय पोलीस सेवेतील (IPS) वरिष्ठ अधिकारी होते. त्यांच्याविरुद्ध विभागीय चौकशी सुरू झाल्यानंतर त्यांनी सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली.

• मुद्दा: त्यांनी आव्हान दिले की संविधानाच्या कलम ३१२ नुसार केवळ संसदेलाच सेवांचे नियमन करण्याचा अधिकार आहे; संसदेने 'अखिल भारतीय सेवा कायदा, १९५१' च्या कलम ३ द्वारे नियम करण्याचे अधिकार केंद्र सरकारला प्रत्यायोजित (Delegated Legislation) करून 'अति-प्रत्यायोजन' (Excessive Delegation) केले आहे, ज्यामुळे कायदा घटनाबाह्य ठरतो.

• सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल: भारताचे सरन्यायाधीश एस. आर. दास यांच्या अध्यक्षतेखालील पाच न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने 'D.S. Garewal v. State of Punjab (1959)' खटल्यात एकमताने निकाल दिला की:

• अखिल भारतीय सेवा कायदा, १९५१ आणि त्याअंतर्गत केंद्र सरकारने केलेले नियम पूर्णतः घटनात्मक आणि वैध आहेत.

• संसदेने कलम ३१२ अन्वये धोरण निश्चित करून नियम बनवण्याचे अधिकार केंद्र सरकारला देणे हे कायदेशीर प्रत्यायोजित विधान आहे.

• म्हणून पर्याय (२) डि.एस. गरेवाल वि पंजाब राज्य हे अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: डि. एस. गरेवाल खटला (१९५९):

• संबंधित कायदा: अखिल भारतीय सेवा कायदा, १९५१ (कलम ३).

• न्यायालयीन निकाल: सर्वोच्च न्यायालयाने कायद्याची व नियमांची घटनात्मक वैधता उचलून धरली.

• महत्त्वाचे तत्त्व: कलम ३१२ अन्वये संसदेला नियम बनवण्याचे अधिकार केंद्र सरकारला प्रत्यायोजित करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) D.S. Garewal v. State of Punjab

The constitutional validity of the All India Services Act, 1951 was challenged before the Supreme Court in the landmark case of D.S. Garewal v. State of Punjab (1959).

Detailed Analysis:

• Background: D.S. Garewal, an IPS officer facing disciplinary proceedings, filed a petition under Article 32 challenging the constitutionality of Section 3 of the All India Services Act, 1951 and the AIS (Discipline and Appeal) Rules, 1955.

• Legal Question: The petitioner argued that Article 312 required Parliament itself to lay down conditions of service by statute and that delegating the power to make rules to the Central Government under Section 3 amounted to unconstitutional and excessive delegation of legislative power.

• Supreme Court Judgment: A Constitution Bench of the Supreme Court, delivered by Chief Justice S.R. Das (AIR 1959 SC 512), dismissed the petition and upheld the constitutional validity of the Act and rules. The Court ruled that Parliament had laid down clear legislative policy and that conferring rule-making authority on the Central Government was valid delegated legislation under Article 312.

• Therefore, Option (2) D.S. Garewal v. State of Punjab is correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: In D.S. Garewal v. State of Punjab (1959), the Supreme Court upheld the constitutional validity of Section 3 of the All India Services Act, 1951 and validated delegated rule-making power under Article 312.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) डि.एस. अगरवाल वि पंजाब राज्य (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) डि.एस. गरेवाल वि पंजाब राज्य (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (२) डि.एस. गरेवाल वि पंजाब राज्य**[/gold]

⚠️ पर्याय (3) एम.के. कूलवाल वि उत्तर प्रदेश राज्य (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) वरीलपैकी काहीही नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'डि.एस. गरेवाल वि पंजाब राज्य' हे असून ते 'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'केंद्रीय व राज्य लोकसेवा आयोग (UPSC & MPSC)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

अखिल भारतीय सेवा कायदा, 1951 च्या घटनात्मकतेवर खालीलपैकी कोणत्या खटल्याद्वारे प्रश्नचिन्ह उभारण्यात आले ?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन