भारतीय राज्यघटनेतील 'राज्य धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांवर' (DPSP - भाग ४) पुढीलपैकी कोणत्या घटकांचा आणि विचारप्रवाहांचा प्रभाव पडलेला दिसून येतो? अ) संयुक्त राष्ट्रांचा मानवी हक्कांचा जागतिक जाहीरनामा (UDHR, १९४८) ब) महात्मा गांधींचे तत्त्वज्ञान आणि विचारप्रणाली क) पंडित जवाहरलाल नेहरूंचे आंतरराष्ट्रीय शांतता धोरण व समाजवादी विचारसरणी ड) भारत सरकार कायदा, १९३५ (इन्स्ट्रुमेंट्स ऑफ इन्स्ट्रक्शन्स) पर्यायी उत्तरे:
EN
The Directive Principles of State Policy (DPSP - Part IV) in the Constitution of India were influenced by which of the following factors and philosophies?
a) Universal Declaration of Human Rights (UDHR, 1948) of the United Nations
b) Philosophy and ideals of Mahatma Gandhi
c) Pandit Jawaharlal Nehru's international peace policy and socialist outlook
d) Government of India Act, 1935 (Instruments of Instructions)
Alternative Answers:
मार्गदर्शक तत्त्वांवरील ऐतिहासिक व वैचारिक प्रभाव:
१.
भारत सरकार कायदा, १९३५ (ड): मार्गदर्शक तत्त्वे ही ब्रिटिश सरकारने १९३५ च्या कायद्यान्वये गव्हर्नर-जनरल व गव्हर्नर्सना जारी केलेल्या 'इन्स्ट्रुमेंट्स ऑफ इन्स्ट्रक्शन्स' (Instruments of Instructions) सारखीच आहेत.
२.
गांधीवादी विचार (ब): ग्रामपंचायतींची स्थापना (कलम ४०), कुटीरोद्योगांना प्रोत्साहन (कलम ४३), दारूबंदी (कलम ४७), गोहत्या बंदी (कलम ४८) यांवर महात्मा गांधींच्या तत्त्वज्ञानाचा थेट प्रभाव आहे.
३.
नेहरूंचे विचार व समाजवाद (क): संपत्तीचे समान वाटप (कलम ३९), आंतरराष्ट्रीय शांतता व सुरक्षा संवर्धन (कलम ५१) यावर पंडित नेहरूंच्या विचारसरणीचा प्रभाव आहे.
४.
UDHR, १९४८ (अ): संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार जाहीरनाम्यातील सामाजिक व आर्थिक अधिकारांचा थेट प्रभाव मार्गदर्शक तत्त्वांच्या मसुद्यावर पडला.
सर्व घटकांचा प्रभाव असल्याने पर्याय ४ (अ, ब, क, ड) हे अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
मार्गदर्शक तत्त्वे आयर्लंडकडून (१९३७) घेतली आहेत. त्याचे वर्गीकरण: १. समाजवादी तत्त्वे (कलमे ३८, ३९, ४१, ४२, ४३), २. गांधीवादी तत्त्वे (कलमे ४०, ४३, ४३B, ४६, ४७, ४८), ३. उदारमतवादी-बौद्धिक तत्त्वे (कलमे ४४, ४५, ४८, ४८A, ४९, ५०, ५१).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Historical and Ideological Influences on DPSP:
1.
Government of India Act, 1935 (d): Dr. Ambedkar pointed out that the Directive Principles are analogous to the 'Instruments of Instructions' issued to the Governor-General and Governors.
2.
Gandhian Ideals (b): Expressed in Article 40 (Village Panchayats), Article 43 (Cottage industries), Article 47 (Prohibition of intoxicating drinks), and Article 48 (Prohibition of slaughter of cows/calves).
3.
Nehruvian & Socialist Ideology (c): Reflected in equitable distribution of material resources (Article 39) and promotion of international peace and security (Article 51).
4.
UDHR 1948 (a): Socio-economic provisions of the Universal Declaration of Human Rights profoundly shaped the framing of Part IV.
Since all listed elements exerted a direct influence, Option 4 (All statements a, b, c and d) is the correct choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
DPSPs were borrowed from the Irish Constitution (1937). Classified broadly into: 1. Socialistic, 2. Gandhian, and 3. Liberal-Intellectual principles.