सांख्यिकी संचातील भौगोलिक घटकांचे अवकाशिक संबंध सलग रूपांतर प्रक्रियेत बदलत नाहीत याला _______ म्हणतात.
EN
The property that spatial relationships between geographic entities in a dataset do not change under continuous transformation is called _______.
योग्य उत्तर: पर्याय १ (टोपॉलॉजी)
स्पष्टीकरण:
•
टोपॉलॉजी (Topology - सांस्थितिकी):
•
भौगोलिक माहिती प्रणाली (GIS) आणि भूमितीमध्ये, भौमितिक घटकांचे (बिंदू, रेषा आणि बहुभुज) असे अवकाशीय संबंध जे कोणत्याही सलग रूपांतरामध्ये (Continuous Transformation - जसे की ओढणे, वळवणे, ताणणे किंवा आकुंचन पावणे) बदलत नाहीत, त्यास 'टोपॉलॉजी' (Topology) म्हणतात.
•
टोपॉलॉजीचे तीन मूलभूत संबंध:
१.
संलग्नता (Adjacency / Contiguity): कोणते बहुभुज एकमेकांना जोडून आहेत.
२.
संयोजकता (Connectivity): रस्ते किंवा नद्यांचे नेटवर्क एकमेकांना कुठे जोडलेले आहे.
३.
समावेशकता (Containment / Area Definition): कोणता घटक कोणाच्या आत समाविष्ट आहे.
•
टोपॉलॉजीमुळे जीआयएस डेटाबेसमध्ये ओव्हरलॅपिंग, गॅप्स किंवा त्रुटी राहत नाहीत आणि नेटवर्क विश्लेषण (उदा. सर्वात जवळचा रस्ता शोधणे) शक्य होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
टोपॉलॉजी अवकाशीय संबंधांचे नियमन करते (Adjacency, Connectivity, Containment).
•
कार्टोग्राफी: नकाशे तयार करण्याचे शास्त्र व कला.
•
मॉर्फॉलॉजी: भूरूपांच्या किंवा सजीवांच्या संरचनेचा अभ्यास.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Topology)
Explanation:
•
Topology in GIS:
•
The mathematical study and explicit digital expression of spatial relationships between geometric entities (points, nodes, lines/arcs, and polygons) that remain invariant under continuous affine transformations such as stretching, bending, or rotating, without cutting or gluing.
•
Three Core Topological Relationships in Vector GIS:
1.
Connectivity: How lines and arcs link together at nodes (essential for routing and network analysis).
2.
Contiguity / Adjacency: Which polygons lie adjacent to each other sharing common boundaries.
3.
Containment: Identifying which geographic features fall within defined polygon boundaries.
•
Topology enforces data integrity, eliminating sliver polygons, undershoots, and dangles.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Core GIS Concepts:
•
Topology: Invariant spatial connectivity, adjacency, and containment relationships.
•
Cartography: Science and art of map compilation and design.
•
Morphology: Study of landform physical shapes and structural development.