कोणत्या प्रकारचे प्रक्षेपण, प्रक्षेपणाच्या मध्यवर्ती बिंदूशी संबंधीत असलेली दिशा अबाधित ठेवते ?
EN
Which type of map projection preserves the direction relative to the central point of the projection?
योग्य उत्तर: पर्याय १ (अझिम्युथल प्रक्षेपण)
स्पष्टीकरण:
•
अझिम्युथल प्रक्षेपण (Azimuthal / Planar Projection):
•
ज्या नकाशे प्रक्षेपणात प्रक्षेपणाच्या मध्यवर्ती बिंदूपासून (Center Point) नकाशावरील कोणत्याही ठिकाणाकडे जाणारी दिशा (Azimuth / Bearing) तंतोतंत खरी आणि अबाधित राहते, त्याला 'अझिम्युथल प्रक्षेपण' (किंवा प्रतलीय प्रक्षेपण - Planar Projection) म्हणतात.
•
यामध्ये पृथ्वीचा पृष्ठभाग एका सपाट प्रतलावर (Plane sheet) प्रक्षेपित केला जातो.
•
हे प्रक्षेपण प्रामुख्याने उत्तर व दक्षिण ध्रुवांचे नकाशे (Polar regions), विमान वाहतुकीचे दिशादर्शक नकाशे आणि रेडिओ लहरींची दिशा दर्शवण्यासाठी आदर्श मानले जाते.
•
इतर प्रक्षेपणे:
•
मर्केटर प्रक्षेपण (Mercator): यात सर्व दिशा (Rhumb lines) सरळ रेषेत दिसतात (दिशा बरोबर, पण ध्रुवांकडे क्षेत्रफळ प्रचंड फुगते).
•
रॉबिनसन प्रक्षेपण: संपूर्ण जगाचा देखावा संतुलित दाखवण्यासाठीचे स्युडो-दंडगोलाकार प्रक्षेपण.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
प्रक्षेपणांचे गुणधर्म:
•
Azimuthal (दिशा-अबाधित): मध्यवर्ती बिंदूशी खरी दिशा राखते.
•
Conformal / Orthomorphic (आकार-अबाधित): लहान घटकांचे खरे आकार राखते (उदा. मर्केटर).
•
Equal-Area / Homolographic (क्षेत्रफळ-अबाधित): सर्व भागांचे सापेक्ष क्षेत्रफळ तंतोतंत राखते (उदा. मॉलवीड, बॉन्स).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Azimuthal Projection)
Explanation:
•
Azimuthal (Planar / Zenithal) Projections:
•
A class of map projections constructed by projecting the spherical globe onto a tangent or secant plane.
•
Defining characteristic: Preserves true directions (azimuths) from the central point of the projection to all other points on the globe.
•
Great circles radiating from the center point appear as straight lines, providing true compass bearings and shortest flight paths.
•
Extensively utilized for polar region cartography, aeronautical navigation charts, and telecommunications radio-antenna pointing.
•
Other Projection Categories:
•
Mercator: Conformal cylindrical projection maintaining local angles and rhumb lines.
•
Robinson: Compromise pseudo-cylindrical projection balancing shape and area distortions for global maps.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Classification of Map Projections:
•
Azimuthal (True Direction): Preserves bearings from center point.
•
Conformal / True Shape: Preserves angular relationships locally (e.g., Mercator, Lambert Conformal Conic).
•
Equivalent / True Area: Preserves relative surface area accurately (e.g., Mollweide, Albers Equal Area).