'सामाजिक सुरक्षा आणि सामाजिक विमा' हा विषय _______ मध्ये समाविष्ट करण्यात आला आहे.
EN
The subject 'Social security and social insurance' is included in the _______.
योग्य उत्तर: पर्याय १ (समवर्ती सूची)
स्पष्टीकरण:
'सामाजिक सुरक्षा आणि सामाजिक विमा' (Social security and social insurance) हा विषय भारतीय राज्यघटनेच्या समवर्ती सूचीमध्ये (Concurrent List) समाविष्ट आहे.
१.
घटनात्मक नोंद:
•
सातव्या परिशिष्टातील समवर्ती सूचीतील नोंद २३ (Entry 23 of Concurrent List) पुढीलप्रमाणे आहे:
•
*"सामाजिक सुरक्षा आणि सामाजिक विमा; रोजगार आणि बेरोजगार"* (*Social security and social insurance; employment and unemployment*).
•
कामगारांचे भविष्य निर्वाह निधी (PF), ग्रॅच्युइटी, विमा योजना, पेन्शन, मातृत्व लाभ आणि सामाजिक सुरक्षिततेच्या विविध योजनांवर केंद्र शासन (संसद) तसेच राज्य विधिमंडळे या दोघांनाही कायदे करण्याचा अधिकार आहे.
२.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
संघसूची: जीवन विमा आणि सामान्य विमा व्यवसाय हा संघसूचीतील विषय आहे (नोंद ४७).
•
राज्यसूची: अपंगांना व रोजगारास अयोग्य व्यक्तींना साहाय्य (नोंद ९).
•
शेषाधिकार (कलम २४८): तिन्ही सूचींमध्ये नसलेले विषय.
त्यामुळे अचूक उत्तर पर्याय १ (समवर्ती सूची) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
सामाजिक सुरक्षा व सामाजिक विमा $\rightarrow$ समवर्ती सूची (Entry 23)
•
कामगार संघटना व औद्योगिक विवाद $\rightarrow$ समवर्ती सूची (Entry 22)
•
विमा महामंडळे / विमा व्यवसाय (Insurance) $\rightarrow$ केंद्र सूची (Entry 47).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (समवर्ती सूची - Concurrent List)
Explanation:
The subject 'Social security and social insurance' is enumerated in the Concurrent List (List III) of the Seventh Schedule:
1.
Constitutional Entry:
•
Entry 23 of the Concurrent List: *"Social security and social insurance; employment and unemployment."*
•
Both the Union Parliament and State Legislatures possess concurrent legislative jurisdiction over employee provident funds, pension schemes, maternity benefits, and social security entitlements (e.g., Code on Social Security, 2020).
2.
Contrast with Related Entries:
•
Commercial Insurance business (*Life, General Insurance*): Union List (Entry 47).
•
Relief of the disabled and unemployable: State List (Entry 9).
Therefore, Option 1 (Concurrent List) is the correct choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
*Social security, insurance & employment* $\rightarrow$ Concurrent List (Entry 23)
•
*Trade unions & industrial disputes* $\rightarrow$ Concurrent List (Entry 22)