MPSC Abhyas
MPSC Abhyas Academy
🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Dept PSI Mains 2017 MEDIUM

खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी भारतीय साक्षीपुरावा अधिनियम लागू होत नाही ?

EN To which of the following does the Indian Evidence Act NOT apply?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
लष्करी न्यायालय
Courts-martial
B
कोणत्याही न्यायालयातील किंवा न्यायालयापुढील सर्व न्यायिक कार्यवाहींना
All judicial proceedings in or before any Court
C
लवादापुढील कार्यवाहींना
Proceedings before an Arbitrator
D
भूसेना अधिनियम याखाली भरविलेल्या लष्करी न्यायालयाहून अन्य
Courts-martial other than those convened under the Army Act
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) लवादापुढील कार्यवाहींना

कायदेशीर विश्लेषण (भारतीय पुरावा कायदा, १८७२ - कलम १):

• कलम १ चे अपवाद: भारतीय पुरावा कायदा हा न्यायालयातील सर्व न्यायिक कामकाजांना आणि लष्करी न्यायालयांना (भूसेना, नौदल इत्यादी विशिष्ट लष्करी कायदे सोडून) लागू होतो.
• परंतु कलम १ मध्ये स्पष्टपणे नमूद केले आहे की, हा कायदा 'कोणत्याही लवादापुढील कार्यवाहींना लागू नाही' (nor to proceedings before an arbitrator), तसेच न्यायालयातील प्रतिज्ञापत्रांनाही लागू नाही.
• म्हणून लवादापुढील कार्यवाहीला पुरावा कायदा लागू होत नाही.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• न्यायालयीन कामकाजांना आणि सामान्य लष्करी न्यायालयांना कलम १ नुसार पुरावा कायदा लागू होतो.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम १ मधील दोन प्रमुख अपवाद: १) लवादापुढील कार्यवाही (Arbitration), २) न्यायालयातील प्रतिज्ञापत्रे (Affidavits).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Proceedings before an Arbitrator

Legal Analysis (Indian Evidence Act, 1872 - Section 1):

• Section 1 (Extent and Exclusions): Applies to all judicial proceedings in or before any Court, including Courts-martial.
• Section 1 expressly excludes:
1. Affidavits presented to any Court or officer;
2. Proceedings before an Arbitrator.
• Arbitrators are not bound by technical evidentiary rules and are guided by principles of natural justice.

Analysis of Other Options:

• Judicial proceedings and general Courts-martial are governed by the Evidence Act under Section 1.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Under Section 1, the Indian Evidence Act does NOT apply to proceedings before an Arbitrator or to Affidavits.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) लष्करी न्यायालय (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) कोणत्याही न्यायालयातील किंवा न्यायालयापुढील सर्व न्यायिक कार्यवाहींना (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) लवादापुढील कार्यवाहींना (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (३) लवादापुढील कार्यवाहींना**[/gold]
✗ पर्याय (4) भूसेना अधिनियम याखाली भरविलेल्या लष्करी न्यायालयाहून अन्य (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय पुरावा कायदा (Evidence Act / BSA)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारतीय पुरावा कायदा (Evidence Act / BSA)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारतीय पुरावा कायदा (Evidence Act / BSA)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'भारतीय पुरावा कायदा (Evidence Act / BSA)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'भारतीय पुरावा कायदा (Evidence Act / BSA)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'भारतीय पुरावा कायदा (Evidence Act / BSA)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
पोलीस उपनिरीक्षक 'अ' हे स्थानिक पंचासोबत घटनास्थळ पंचनामा करीत आहेत. तपासी ...
Dept PSI Mains 2021 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणती चाचणी बंदुकीच्या दारूचे अंश शोधण्यासाठी केली जाते ?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणता साप बिनविषारी आहे?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीत मृतदेह कुजण्याची प्रक्रिया सर्वात लवकर होईल?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →