विदर्भातील अमरावती, अकोला आणि बुलढाणा या दुष्काळी जिल्ह्यांमधून वाहत जाऊन जळगाव जिल्ह्यातील चांगदेव येथे मुख्य प्रवाहाला मिळणारी 'पूर्णा नदी' (दक्षिण पूर्णा) खालीलपैकी कोणत्या मुख्य नदीची प्रमुख उपनदी आहे?
EN
Traversing the Vidarbha districts of Amravati, Akola, and Buldhana before merging at Changdev in Jalgaon district, the 'Purna River' is a major tributary of which principal river?
योग्य उत्तर पर्याय 1 (तापी नदी / Tapi River) आहे.
सविस्तर नदी विश्लेषण:
•
पूर्णा नदी (तापी उपनदी): हिला खान्देश व विदर्भाची 'पूर्णा नदी' किंवा तापी-पूर्णा खोऱ्याची मुख्य नदी म्हटले जाते.
•
उगम: अमरावती जिल्ह्यातील गाविलगड टेकड्यांमध्ये (सातपुडा पर्वत).
•
प्रवाह: अमरावती, अकोला, बुलढाणा आणि जळगाव या जिल्ह्यांतून पश्चिमेकडे वाहते. हा संपूर्ण पट्टा 'पूर्णा खोऱ्याचा खारपाणपट्टा' (Saline Belt) म्हणून ओळखला जातो.
•
संगम: जळगाव जिल्ह्यातील मुक्ताईनगर तालुक्यात चांगदेव येथे पूर्णा नदी तापी नदीस डाव्या तीराने मिळते. या संगमावर चांगदेव महाराजांचे ऐतिहासिक मंदिर आहे.
दक्षता (Confusion Note):
•
महाराष्ट्रात 'पूर्णा' नावाने दोन स्वतंत्र नद्या आहेत:
1.
उत्तर पूर्णा (तापीची उपनदी): सातपुड्यात उगम पावून तापीस मिळते.
2.
दक्षिण पूर्णा (गोदावरीची उपनदी): अजिंठा रांगेत उगम पावून परभणी जिल्ह्यात गोदावरीस मिळते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तापी-पूर्णा खोऱ्यातील अकोला व अमरावती जिल्ह्यातील भूगर्भातील पाणी प्रचंड क्षारयुक्त असल्याने या भागाला 'खारपाणपट्टा' (Purna Alluvial Saline Belt) म्हणतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1 (Tapi River).
Detailed Drainage Analysis:
•
Purna River (Tributary of Tapi): Often called the Northern Purna.
•
Origin: Gawilgarh hills of the Satpura range in Amravati district.
•
Course: Flows westwards through Amravati, Akola, Buldhana, and Jalgaon districts, forming the economically vital yet groundwater-saline Purna basin.
•
Confluence: Joins the Tapi River on its left bank at Changdev in Muktainagar taluka of Jalgaon district.
Clarification Note:
•
Maharashtra has two distinct Purna rivers:
1.
Purna (Tapi tributary): Flows westward into Tapi at Changdev.
2.
Purna (Godavari tributary): Rises in the Ajanta hills and flows southeast through Hingoli and Parbhani into Godavari.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Purna river basin across Akola, Amravati, and Buldhana contains a famous endemic geological phenomenon called the Kharpanpatta (Saline Groundwater Belt).