🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५ च्या कलम १६ अन्वये राज्य सेवा हक्क आयोगाच्या अधिकार व कार्यांमध्ये खालीलपैकी कोणाचा समावेश होतो? (अ) वारंवार कसूर करणाऱ्या पदनिर्देशित अधिकाऱ्याविरुद्ध विभागीय चौकशीची शिफारस करणे. (ब) लोकसेवा अधिक सुलभतेने देण्यासाठी कार्यपद्धतीमध्ये सुधारणा सुचवणे. (क) सार्वजनिक प्राधिकरणांकडून लोकसेवा देण्याच्या प्रक्रियेचे संनियंत्रण (Monitoring) करणे. (ड) चौकशी करताना शपथपत्रावर पुरावा स्वीकारणे (दीवाणी न्यायालयाचे अधिकार). योग्य पर्याय निवडा:

EN Under Section 16 of the Maharashtra Right to Public Services Act, 2015, which of the following are included in the powers and functions of the State Commission for Right to Services? (a) Recommending departmental inquiry against designated officers who commit repeated defaults. (b) Recommending procedural improvements for easier delivery of public services. (c) Monitoring the delivery of public services by public authorities. (d) Receiving evidence on affidavits during inquiries (Civil Court powers). Choose the correct option:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त (अ), (ब) आणि (क)

Only (a), (b) and (c)

फक्त (ब), (क) आणि (ड)

Only (b), (c) and (d)

फक्त (क)

Only (c)

वरील सर्व (अ, ब, क आणि ड)

All of the above (a, b, c and d)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५ चे कलम १६ हे आयोगाचे अधिकार आणि कार्ये (Powers and functions of the Commission) विहित करते.

• कलम १६ मधील प्रमुख कार्ये व अधिकार:

1. संनियंत्रण (Monitoring): सार्वजनिक प्राधिकरणांमार्फत लोकसेवांच्या कालबद्ध वितरणावर देखरेख व संनियंत्रण ठेवणे.

2. कार्यपद्धती सुधारणा (Procedural Reforms): सेवांची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आणि नागरिकांचा त्रास कमी करण्यासाठी प्रशासकीय कार्यपद्धतीमध्ये बदल करण्याची शिफारस शासनाला करणे.

3. शिस्तभंगाची कारवाई (Disciplinary Recommendations): कर्तव्यात गंभीर किंवा वारंवार कसूर करणाऱ्या अधिकाऱ्यांविरुद्ध विभागीय चौकशीची शिफारस करणे.

4. दीवाणी न्यायालयाचे अधिकार (Civil Court Powers): कलम १६(३) अन्वये चौकशी करताना व्यक्तींना समन्स बजावणे, दस्तऐवज मागवणे आणि शपथपत्रावर पुरावा स्वीकारणे या बाबींसाठी आयोगाला CPC १९०८ अन्वये दीवाणी न्यायालयाचे सर्व अधिकार प्राप्त आहेत.

• पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (४) अचूक आहे: चारही बाबी (अ, ब, क आणि ड) आयोगाच्या वैधानिक अधिकारांमध्ये समाविष्ट आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

आयोगाला लोकसेवा हक्क कायद्यान्वये केवळ अपीलांची सुनावणी घेण्याचाच अधिकार नाही, तर प्रशासकीय पद्धती बदलण्याच्या सुधारणा सुचवण्याचा धोरणात्मक सल्लागार अधिकारही आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

Section 16 of the Maharashtra Right to Public Services Act, 2015 delineates the comprehensive powers and functions of the Commission.

• Statutory Functions under Section 16:

1. Monitoring: Overseeing and monitoring the effective delivery of public services by all public authorities.

2. Procedural Reforms: Recommending modernization, simplification, and procedural changes in service delivery to eliminate bureaucratic red tape.

3. Disciplinary Action: Recommending departmental inquiries against officers persistently defaulting on service obligations.

4. Civil Court Powers: Under Section 16(3), the Commission is vested with Civil Court powers under the Code of Civil Procedure, 1908 in respect of summoning witnesses, requisitioning public records, and receiving evidence on affidavits.

• Option Analysis:

• Option (4) is correct: All four components (a, b, c, and d) form an integral part of the Commission's statutory mandate under Section 16.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Under Section 16(3), the Commission possesses quasi-judicial status with Civil Court powers under the Code of Civil Procedure, 1908.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त (अ), (ब) आणि (क) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त (ब), (क) आणि (ड) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त (क) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरील सर्व (अ, ब, क आणि ड) (अचूक उत्तर): पर्यायांचे विश्लेषण:**

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरील सर्व (अ, ब, क आणि ड)' हे असून ते 'महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम, २०१५' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन