🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ च्या कलम २२ नुसार या अधिनियमातील तरतुदींना इतर कायद्यांवर वरचढ प्रभाव (Overriding effect) प्रदान करण्यात आला आहे. त्या कलमात खालीलपैकी कोणत्या ऐतिहासिक कायद्याचा विशेषत्वाने उल्लेख करण्यात आला आहे?

EN Under Section 22 of the Right to Information Act, 2005, overriding effect is given to the provisions of this Act over other laws. Which historical enactment is specifically mentioned in that section?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

भारतीय पुरावा कायदा, १८७२ (Indian Evidence Act, 1872)

Indian Evidence Act, 1872

लोकप्रतिनिधित्व कायदा, १९५१ (Representation of the People Act, 1951)

Representation of the People Act, 1951

शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923)

Official Secrets Act, 1923

भारतीय दंड संहिता, १८६० (Indian Penal Code, 1860)

Indian Penal Code, 1860

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (3) शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923)

स्पष्टीकरण:

माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ चे कलम २२ हे अधिनियमाच्या वरचढ प्रभावाशी (Act to have overriding effect) संबंधित आहे.

• कलम २२ चा मजकूर:

*"शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923) मध्ये किंवा त्या वेळी अंमलात असलेल्या अन्य कोणत्याही कायद्यात किंवा अशा कायद्याव्यतिरिक्त अन्य कोणत्याही संलेखात काहीही अंतर्भूत असले तरी, या अधिनियमातील तरतुदी प्रभावी ठरतील."*

• महत्त्व:

पारंपरिकरित्या नोकरशाही शासकीय माहिती दडवण्यासाठी ब्रिटीशकालीन 'शासकीय गुपिते कायदा, १९२३' चा गैरवापर करत असे. कलम २२ ने स्पष्ट केले की जर माहिती अधिकार कायदा आणि शासकीय गुपिते कायदा यांच्यात विसंगती निर्माण झाली, तर माहिती अधिकार कायदाच प्रभावी ठरेल.

• पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (३) अचूक आहे: शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ चा स्पष्ट उल्लेख कलम २२ मध्ये करण्यात आला आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम २२ व्यतिरिक्त कलम ८(२) मध्येही शासकीय गुपिते कायद्याचा संदर्भ येतो; त्यानुसार जनहित (Public interest) जर संरक्षित हितांपेक्षा मोठे असेल तर शासकीय गुपिते कायद्याखालील माहितीही खुली करावी लागते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Official Secrets Act, 1923

Explanation:

Section 22 of the Right to Information Act, 2005 gives the RTI Act an overriding effect over other conflicting statutes.

• Text of Section 22:

*"The provisions of this Act shall have effect notwithstanding anything inconsistent therewith contained in the Official Secrets Act, 1923 (19 of 1923), and any other law for the time being in force or in any instrument having effect by virtue of any law other than this Act."*

• Significance:

Colonial administrations and bureaucracies frequently invoked the colonial-era Official Secrets Act, 1923 to shield governance from public scrutiny. Section 22 ensures that transparency mandated by the RTI Act supersedes any contradictory secrecy clauses in the 1923 Act.

• Option Analysis:

• Option (3) is correct: The Official Secrets Act, 1923 is explicitly mentioned in Section 22.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Note the cross-reference: Both Section 22 and Section 8(2) specifically cite the Official Secrets Act, 1923 to establish that the mandate of transparency and public interest overrides administrative secrecy.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) भारतीय पुरावा कायदा, १८७२ (Indian Evidence Act, 1872) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) लोकप्रतिनिधित्व कायदा, १९५१ (Representation of the People Act, 1951) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923) (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (3) शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923)**[/gold]

✗ पर्याय (4) भारतीय दंड संहिता, १८६० (Indian Penal Code, 1860) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

माहितीचा अधिकार अधिनियम २००५ घटक चाचणी

quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'शासकीय गुपिते अधिनियम, १९२३ (Official Secrets Act, 1923)' हे असून ते 'माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन