🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था PSI Mains 2020 MEDIUM

फौजदारी प्रक्रिया संहितेच्या कलम ________ अन्वये केंद्र किंवा राज्य सरकारकडून विनंती केल्यास, उच्च न्यायालय सर्वसाधारण अधिकाराने किंवा विशेष आदेशाने कोणत्याही व्यक्तीस विशिष्ट प्रकरणांच्या संदर्भात त्याला सर्व अधिकार देईल जे प्रथम श्रेणीच्या न्यायदंडाधिकाऱ्यांना किंवा न्यायिक दंडाधिकारी दुसरा वर्ग यांना देऊ शकते. अशा दंडाधिकाऱ्यांना विशेष न्यायिक दंडाधिकारी असे संबोधले जाईल, आणि त्यांची नेमणूक एका वेळी एका वर्षापेक्षा जास्त नसावी.

EN Under Section ...... of the Code of Criminal Procedure, the High Court may, if requested by the Central or State Government, confer upon any person all or any of the powers of a Judicial Magistrate of the first class or second class, in respect of particular cases; such Magistrates shall be called Special Judicial Magistrates and shall be appointed for a term not exceeding one year at a time.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) 13

सविस्तर कायदेशीर विश्लेषण:

• फौजदारी प्रक्रिया संहिता, १९७३ चे कलम १३ (विशेष न्यायिक दंडाधिकारी):

• "विशेष न्यायिक दंडाधिकारी" (Special Judicial Magistrates).

• कलम १३(१) नुसार: "केंद्र किंवा राज्य शासनाने विनंती केल्यास, उच्च न्यायालय कोणत्याही व्यक्तीस (जिच्याकडे शासनाच्या सेवेतील कायदेशीर बाबींचा अनुभव असेल) कोणत्याही विशिष्ट प्रकरणांच्या किंवा विशिष्ट वर्गाच्या प्रकरणांच्या संदर्भात, प्रथम वर्ग किंवा द्वितीय वर्ग न्यायिक दंडाधिकाऱ्याचे सर्व किंवा कोणतेही अधिकार प्रदान करू शकेल."

• अशा दंडाधिकाऱ्यांना 'विशेष न्यायिक दंडाधिकारी' म्हटले जाते.

• कलम १३(२) चा महत्त्वाचा कार्यकाळ: अशा विशेष न्यायिक दंडाधिकाऱ्यांची नियुक्ती एका वेळी एका वर्षापेक्षा जास्त नसेल (Not exceeding one year at a time) अशा मुदतीसाठी केली जाते.

• (भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, २०२३ चे कलम १२).

• इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• कलम ११: न्यायिक दंडाधिकाऱ्यांची न्यायालये स्थापन करणे.

• कलम १२: मुख्य न्यायिक दंडाधिकारी (CJM).

• कलम १४: न्यायिक दंडाधिकाऱ्यांचे स्थानिक अधिकारक्षेत्र.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

कलम 13 चे प्रमुख मुद्दे:

1. पद: विशेष न्यायिक दंडाधिकारी (Special Judicial Magistrate).

2. विनंती कोणाची: केंद्र किंवा राज्य शासनाची.

3. अधिकार प्रदान करणारे: उच्च न्यायालय (High Court).

4. नियुक्तीची कमाल मुदत: एका वेळी कमाल १ वर्ष (Extendable up to 1 year at a time).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) 13

Detailed Legal Analysis:

• Section 13 of the Code of Criminal Procedure, 1973 (Special Judicial Magistrates):

• Section 13(1) provides:

*"The High Court may, if requested by the Central or State Government so to do, confer upon any person who holds or has held any post under the Government... all or any of the powers conferred or conferrable by or under this Code on a Judicial Magistrate of the first class or of the second class, in respect to particular cases or to particular classes of cases... and such Magistrates shall be called Special Judicial Magistrates."*

• Under Section 13(2), such Magistrates shall be appointed for a term not exceeding one year at a time as the High Court may, by general or special order, direct.

• (Corresponding provision under BNSS, 2023: Section 12).

• Analysis of Other Options:

• Section 11: Courts of Judicial Magistrates.

• Section 12: Chief Judicial Magistrate and Additional Chief Judicial Magistrate.

• Section 14: Local jurisdiction of Judicial Magistrates.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

Special Judicial Magistrates (Section 13):

1. Appointed by: High Court (upon Central/State Government request).

2. Tenure: Not exceeding 1 year at a time.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) 11 (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) 12 (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) 13 (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (३) 13**[/gold]

✗ पर्याय (4) 14 (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '13' हे असून ते 'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC / BNSS)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन