वन कायद्यानुसार, ज्या जंगलांमध्ये विशिष्ट वन नियमांच्या अधीन राहून स्थानिक लोकांना गुरे चारण्याची व सरपण गोळा करण्याची सशर्त मुभा दिलेली असते, त्या जंगलास काय म्हणतात?
EN
Under statutory forest classification, in which category of forest are regulated grazing rights and fuel-wood collection permitted to local inhabitants subject to protective forest rules?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - संरक्षित वन (Protected forest).
विश्लेषण:
•
भारतीय वन कायदा १९२७ अन्वये वनांचे तीन प्रमुख प्रशासकीय प्रकार पडतात:
१.
'आरक्षित वन' (Reserved Forest): सर्वोच्च कायदेशीर संरक्षण. येथे शासनाची पूर्वपरवानगी असल्याशिवाय गुरे चारणे, शिकार करणे किंवा लाकूडतोड करण्यास सक्त मनाई असते. ('Everything is prohibited unless permitted').
२.
'संरक्षित वन' (Protected Forest): येथे जंगलाचे नुकसान न करता स्थानिक लोकांचे पारंपरिक अधिकार मान्य केले जातात. वन नियमांचे पालन करून स्थानिकांना नियंत्रित स्वरूपात गुरे चारण्याची, लाकूड व वनोपज गोळा करण्याची मुभा असते. ('Everything is permitted unless prohibited').
३.
'अवर्गीकृत वन' (Unclassed Forest): उर्वरित जंगले व पडीक जमीन, जी स्थानिक समुदाय किंवा खाजगी मालकीची असते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील वनक्षेत्राचे प्रशासकीय प्रमाण:
•
आरक्षित वने: सुमारे ५३% ते ५५%
•
संरक्षित वने: सुमारे २९% ते ३०%
•
अवर्गीकृत वने: सुमारे १५% ते १८%.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Protected forest.
Analysis:
•
Under the Indian Forest Act of 1927, state forests are administered through three statutory regimes:
1.
Reserved Forests: Enjoying the strictest conservation status. No public entry, grazing, or felling is allowed unless expressly licensed by the Forest Department ('Prohibited unless permitted').
2.
Protected Forests: Established over lands where local communities hold recorded customary rights. Inhabitants are permitted to graze cattle and gather fuel/fodder, provided these activities do not degrade designated tree species ('Permitted unless prohibited').
3.
Unclassed Forests: Remaining wilderness, wasteland, or community-owned forests.
Distractor Analysis:
•
Option (3) Reserved Forest prohibits grazing by default.
•
Option (4) Unclassed refers to non-notified woodland.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Proportion of administrative forests in India: Reserved (~54%) > Protected (~29%) > Unclassed (~17%).