राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रमांतर्गत नवजात बालकांना जन्मानंतर डाव्या दंडावर त्वचेमध्ये (Intradermal) टोचली जाणारी 'बी.सी.जी.' (BCG) ही लस कोणत्या रोगाविरुद्ध दीर्घकालीन प्रतिकारशक्ती देते?
EN
Under the Universal Immunization Programme, the 'BCG' (Bacillus Calmette-Guérin) vaccine administered intradermally to neonates at birth provides active prophylaxis against which disease?
✅ योग्य उत्तर पर्याय (३) आहे.
🔹 लसीचे संपूर्ण विश्लेषण:
•
बी.सी.जी. (BCG): याचा पूर्ण विस्तार 'बॅसिलस कॅल्मेट-गुएरिन' (Bacillus Calmette-Guérin) असा आहे. फ्रान्सचे शास्त्रज्ञ अल्बर्ट कॅल्मेट आणि केमिल गुएरिन यांनी १९२१ मध्ये ही लस तयार केली.
•
ही लस क्षयरोग (Tuberculosis - T.B.) या रोगाविरुद्ध बालकांचे संरक्षण करण्यासाठी जन्मानंतर लगेच (किंवा एका वर्षाच्या आत) डाव्या दंडावर अंतस्त्वचीय (Intradermal - ०.०५ ते ०.१ मिली) टोचली जाते.
•
विशेषतः बालकांमधील मेंदूचा टीबी (Tuberculous Meningitis) आणि मिलिअरी टीबी रोखण्यात ही लस अत्यंत प्रभावी ठरते.
🔹 इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पोलिओ: OPV (तोंडावाटे) किंवा IPV (इंजेक्शन).
•
कॉलरा: ओरल कॉलरा व्हॅक्सिन (OCV).
•
कुष्ठरोग: यासाठी कोणतीही स्वतंत्र प्रमाणित लस नसून बहुऔषधोपचार (MDT) वापरला जातो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
क्षयरोगाचा कारक जिवाणू मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलॉसिस (Mycobacterium tuberculosis) हा असून याचा शोध २४ मार्च १८८२ रोजी रॉबर्ट कॉक यांनी लावला. म्हणूनच २४ मार्च हा 'जागतिक क्षयरोग दिन' म्हणून पाळला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Correct Answer: Option (3)
🔹 Vaccinology & Immunology Profile:
•
BCG (Bacillus Calmette-Guérin): Developed in 1921 by French bacteriologists Albert Calmette and Camille Guérin from an attenuated live strain of bovine tuberculosis (*Mycobacterium bovis*).
•
Administered intradermally into the left deltoid at birth (dose: 0.05 mL in neonates, 0.1 mL in infants $>1$ month).
•
Confers robust immunity against severe, disseminated forms of pediatric Tuberculosis (TB), notably tuberculous meningitis and miliary dissemination.
🔹 Distractor Analysis:
•
Polio: Prevented via Oral Polio Vaccine (Sabin OPV) and Inactivated Polio Vaccine (Salk IPV).
•
Cholera: Prevented via killed whole-cell oral cholera vaccines (Dukoral, Shanchol).
•
Leprosy: Treated using Multi-Drug Therapy (MDT: Rifampicin, Dapsone, Clofazimine).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Tuberculosis is caused by the acid-fast rod *Mycobacterium tuberculosis*, discovered by Robert Koch on March 24, 1882 (celebrated globally as World TB Day). India aims to eliminate TB through the National TB Elimination Program (NTEP) using DOTS therapy.