खालीलपैकी केव्हा मुख्य माहिती आयुक्तास किंवा माहिती आयुक्तांना त्यांच्या पदावरून दूर करण्यात येईल? अ) पंतप्रधान यांनी राष्ट्रपती यांचेकडे शिफारस केल्यावरून, ब) राष्ट्रपतींच्या आदेशावरून सर्वोच्च न्यायालयाने निर्देश केल्यानंतर क) शाबीत झालेल्या गैरवर्तनाच्या किंवा असमर्थतेच्या कारणास्तव. ड) उच्च न्यायालयाने पदावरून दूर केले पाहिजे, असा अभिप्राय दिल्यानंतर राष्ट्रपतीच्या आदेशावरून वरीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत ?
EN
Under which of the following circumstances may the Chief Information Commissioner or an Information Commissioner be removed from office?
a) Upon recommendation of the Prime Minister to the President
b) By order of the President on reference to the Supreme Court after inquiry
c) On the ground of proved misbehaviour or incapacity
d) By order of the President after an opinion of removal is given by the High Court
Which of the above statement(s) is/are correct?
अचूक उत्तर: पर्याय (4) ब, क
•
कलम 14 अन्वये पदावरून दूर करण्याची प्रक्रिया:
•
माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 च्या कलम 14(1) नुसार:
•
मुख्य माहिती आयुक्त किंवा कोणत्याही माहिती आयुक्तास शाबीत झालेले गैरवर्तन (proved misbehaviour) किंवा असमर्थता (incapacity) या कारणावरून पदावरून दूर करता येते (विधान क बरोबर).
•
यासाठी राष्ट्रपतींनी सर्वोच्च न्यायालयाकडे निर्देश (Reference) करणे आवश्यक असते आणि सर्वोच्च न्यायालयाने चौकशीअंती दूर करण्याचा अहवाल दिल्यानंतरच राष्ट्रपतींच्या आदेशावरून त्यांना दूर केले जाते (विधान ब बरोबर).
•
विधाने (अ) आणि (ड) का चुकीची आहेत?
•
विधान (अ): पंतप्रधान थेट शिफारस करून दूर करू शकत नाहीत; सर्वोच्च न्यायालयाची चौकशी अनिवार्य असते.
•
विधान (ड): यात उच्च न्यायालयाचा कोणताही संबंध नसतो, केवळ सर्वोच्च न्यायालयामार्फत चौकशी होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 14(3) नुसार, जर आयुक्त नादार ठरले, नैतिक अध:पतन गुन्ह्यासाठी दोषी ठरले, किंवा अन्य सवेतन नोकरी स्वीकारली तर राष्ट्रपती सर्वोच्च न्यायालयाच्या चौकशीशिवायही त्यांना थेट पदावरून दूर करू शकतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) b, c
•
Removal Procedure under Section 14:
•
Under Section 14(1) of the Right to Information Act, 2005:
•
The Chief Information Commissioner or any Information Commissioner may be removed on the ground of proved misbehaviour or incapacity (Statement c is correct).
•
Removal is ordered by the President only after the Supreme Court, on a reference made to it by the President, has reported after an inquiry that the Commissioner ought to be removed (Statement b is correct).
•
Why Statements (a) and (d) are incorrect:
•
Statement (a): The Prime Minister cannot unilaterally recommend removal.
•
Statement (d): The High Court has no role; the inquiry is conducted exclusively by the Supreme Court.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Under Section 14(3), the President can remove a Commissioner without a Supreme Court inquiry if they are adjudged insolvent, convicted of an offense involving moral turpitude, or engage in paid employment.