खालीलपैकी कोणत्या तरतुदीनुसार प्रत्येक पंचायतीमध्ये अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीसाठी आरक्षण आहे ?
EN
Under which of the following provisions is reservation provided for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in every Panchayat?
1: Article 243(E) of the Constitution of India
2: Article 243(V) of the Constitution of India
3: Article 243(S) of the Constitution of India
4: Article 243(D) of the Constitution of India
अचूक उत्तर: पर्याय (४) भारतीय राज्यघटनेचे कलम 243 (डी)
भारतीय संविधानाच्या भाग ९ मधील आरक्षणाच्या तरतुदींनुसार पर्याय (४) भारतीय राज्यघटनेचे कलम 243 (डी) हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
कलम २४३-D (Article 243D - Reservation of seats):
•
प्रत्येक पंचायतीमध्ये अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) यांच्यासाठी त्यांच्या लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा राखीव ठेवल्या जातात.
•
महिलांसाठी एकूण जागांपैकी किमान १/३ जागा राखीव ठेवण्याची घटनात्मक तरतूद आहे (महाराष्ट्रात ५०% आरक्षण).
•
सरपंचांच्या पदांमध्येही SC, ST आणि महिलांसाठी आरक्षण याच कलमान्वये दिले जाते.
•
इतर पर्याय:
•
कलम २४३-E: पंचायतींचा कालावधी (५ वर्षे).
•
कलम २४३-V: नगरपालिकांमधील सदस्यांची अपात्रता (भाग ९-A).
•
कलम २४३-S: प्रभागा समित्यांची (Ward Committees) रचना व गठन (भाग ९-A).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: आरक्षण तरतुदी (कलम २४३-D):
•
SC व ST: लोकसंख्येच्या प्रमाणात.
•
महिला: संविधानात किमान ३३% (महाराष्ट्रात स्थानिक स्वराज्य संस्थांत ५०%).
•
OBC: राज्य विधिमंडळाच्या इच्छेनुसार (ऐच्छिक तरतूद, कलम २४३-D(६)).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Article 243(D) of the Constitution of India
Under Part IX of the Constitution of India, Option (4) Article 243(D) of the Constitution of India is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Article 243-D (Reservation of seats):
•
Mandates reservation of seats for Scheduled Castes (SCs) and Scheduled Tribes (STs) in every Panchayat in proportion to their population in the Panchayat area.
•
Mandates not less than one-third reservation for women (extended to 50% in Maharashtra).
•
Provides for reservation of offices of Chairpersons for SCs, STs, and women.
•
Other Options:
•
Article 243-E: Duration of Panchayats (5 years).
•
Article 243-V: Disqualifications for membership in Municipalities (Part IX-A).
•
Article 243-S: Constitution and composition of Wards Committees in Municipalities (Part IX-A).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Key Reservation Features (Article 243-D):
•
SCs/STs: Proportionate to total population.
•
Women: At least 1/3rd nationally; 50% in Maharashtra.
•
Offices of Chairperson: Also subject to reservation rotation.