.......... ही जोतीबा फुले यांच्या शाळेतील पहिली अस्पृश्य विद्यार्थीनी होती.
EN
.......... was the first untouchable girl student in Jyotiba Phule's school.
योग्य उत्तर: पर्याय २ (मुक्ता साळवे)
सविस्तर विश्लेषण:
•
मुक्ता साळवे: महात्मा जोतीराव फुले आणि क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी अस्पृश्यांसाठी (महार-मांग) सुरू केलेल्या शाळेतील मुक्ता साळवे ही पहिली विद्यार्थिनी होती.
•
क्रांतिकारी निबंध (१८५५): मुक्ता साळवे हिने अवघ्या १४ व्या वर्षी 'मांग महारांच्या दुःखाविषयी' (About the Sorrows of Mangs and Mahars) हा अतिशय परखड आणि विद्रोही निबंध लिहिला.
•
ज्ञानोदय मधील प्रसिद्धी: हा निबंध १ मार्च १८५५ आणि १५ मार्च १८५५ रोजी अहमदनगर येथून प्रसिद्ध होणाऱ्या 'ज्ञानोदय' या वृत्तपत्रात दोन भागांत प्रसिद्ध झाला.
•
ऐतिहासिक महत्त्व: हा निबंध आधुनिक मराठी साहित्यातील पहिला दलित स्त्री-लिखित विद्रोही व वैचारिक दस्तऐवज मानला जातो. यामध्ये तिने पेशवाईतील अमानुष अत्याचारांचे चित्रण करून "ज्या धर्मात केवळ ब्राह्मणांनाच ज्ञान व सुख आणि शूद्र-अतिशूद्रांना फक्त दुःख व यातना, तो धर्म ईश्वराचा असूच शकत नाही" असा थेट सवाल केला होता.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
मुक्ता साळवे लहुजी राघोजी साळवे यांच्या नात्यातील कन्या होती.
•
जोतीराव फुल्यांनी ३ जुलै १८५१ रोजी पुण्याच्या रास्ता पेठेत व नंतर १९ मे १८५२ रोजी वेताळ पेठेत अस्पृश्यांसाठी स्वतंत्र शाळा सुरू केल्या होत्या.
•
मुक्ता साळवेचा हा निबंध 'दलित स्त्रीवादी साहित्याची पहिली ठिणगी' मानला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Mukta Salve)
Detailed Analysis:
•
Mukta Salve: She was among the first untouchable girl students admitted to the pioneering school started for Mahars and Mangs by Mahatma Jyotirao Phule and Savitribai Phule in Pune.
•
Historic Essay (1855): At the tender age of 14, Mukta Salve wrote a revolutionary analytical essay titled *"Mang Maharanchya Dukhvisayi"* (About the Grievances of the Mangs and Mahars).
•
Publication in *Dnyanodaya*: Her essay was published in two installments on 1 March 1855 and 15 March 1855 in the Anglo-Marathi periodical *Dnyanodaya*.
•
Historical Significance: This landmark piece is celebrated as the earliest documented Dalit feminist manifesto in modern Indian history. It ruthlessly exposed the cruel oppression of untouchables under Peshwa rule and questioned the moral validity of a Brahminical religion that denied learning and dignity to lower castes.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Mukta Salve belonged to the community family circle of Lahuji Raghoji Salve.
•
Phule established dedicated schools for depressed classes at Rasta Peth (1851) and Vetal Peth (1852) in Pune.
•
Her essay is revered as the foundation stone of modern subaltern Dalit-Bahujan literature.