पुढील वाक्यात कोणाचे वर्णन केले आहे ? अ) बॉम्बे नेटीव्ह अज्यूकेशन डीपार्टमेंटचे ते सेक्रेटरी होते. ब) एलफिन्स्टन इंस्टीट्यूट मध्ये ते गणित व शास्त्राचे सहायक प्राध्यापक होते. क) त्यांनी शास्त्र व गणितावर लेखन केले. ड) दादाभाई नवरोजी आणि भाऊ दाजी त्यांचे विद्यार्थी होते. पर्यायी उत्तरे :
EN
Who is described in the following sentences?
(a) He was secretary to the 'Bombay Native Education Department.'
(b) He was appointed as assistant professor of Mathematics and Science at the Elphinstone Institute.
(c) He wrote on Science and Mathematics.
(d) Dadabhai Naoroji and Bhau Daji were his students.
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (बाळशास्त्री जांभेकर)
सविस्तर विश्लेषण:
•
बाळशास्त्री जांभेकर (१८१२–१८४६): त्यांना आधुनिक महाराष्ट्रातील आद्य समाजसुधारक, प्रबोधनकार आणि मराठी वृत्तपत्रसृष्टीचे जनक मानले जाते.
•
बॉम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटीचे सेक्रेटरी: १८३२ मध्ये बॉम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटीच्या सेक्रेटरी (उप-चिटणीस) पदी त्यांची नियुक्ती झाली होती. त्यांनी देशी शाळांची तपासणी करून शिक्षण प्रसाराचा पाया घातला.
•
एलफिन्स्टन इन्स्टिट्यूटमध्ये प्राध्यापक: १८३४ मध्ये स्थापन झालेल्या एलफिन्स्टन कॉलेजात ते गणित, भौतिकशास्त्र आणि खगोलशास्त्राचे पहिले भारतीय सहायक प्राध्यापक (Assistant Professor) म्हणून नियुक्त झाले.
•
विज्ञान व गणितावर लेखन: त्यांनी 'शून्यलब्धि', 'सारसंग्रह', 'हिंदुस्थानचा इतिहास', 'भूगोलविद्या' अशी अनेक अभ्यासपूर्ण पुस्तके मराठीत भाषांतरित व संपादित केली.
•
महान शिष्यांचे गुरु: भारताचे पितामह दादाभाई नौरोजी, थोर संशोधक डॉ. भाऊ दाजी लाड आणि प्रा. केरो लक्ष्मण छत्रे हे एलफिन्स्टन इन्स्टिट्यूटमध्ये बाळशास्त्रींचे थेट विद्यार्थी होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
बाळशास्त्रींनी ६ जानेवारी १८३२ रोजी मराठीतील पहिले वृत्तपत्र 'दर्पण' (इंग्रजी-मराठी द्विभाषिक) सुरू केले. त्यामुळे ६ जानेवारी हा दिवस महाराष्ट्रात 'पत्रकार दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
•
त्यांनी १८४० मध्ये मराठीतील पहिले मासिक 'दिग्दर्शन' सुरू केले.
•
१८३२ च्या 'शेषाद्री प्रकरण' (श्रीपती शेषाद्री शुध्दीकरण) मध्ये त्यांनी धर्ममार्तंडांचा विरोध पत्करून ख्रिस्ती होऊ घातलेल्या बालकाचे हिंदू धर्मात शुद्धीकरण करवून घेतले होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (Balashastri Jambhekar)
Detailed Analysis:
•
Balshastri Jambhekar (1812–1846): Revered as the Pioneer of the Maharashtra Renaissance and the Father of Marathi Journalism.
•
Secretary of Bombay Native Education Society: In 1832, he was appointed Assistant Secretary of the Bombay Native Education Society, playing a seminal role in establishing native schools.
•
Professor at Elphinstone Institute: When Elphinstone College opened in 1834, Jambhekar was appointed the first Indian Assistant Professor of Mathematics, Physics, and Natural Philosophy.
•
Author of Science and Mathematics Texts: He authored pioneering textbooks in Marathi including *Shunyalabdhi* (Differential Calculus), *Sarasangraha*, *Hindusthancha Itihas*, and foundational treatises on geography and astronomy.
•
Mentor to Legends: Foremost national figures like Dadabhai Naoroji, Dr. Bhau Daji Lad, and Prof. Kero Laxman Chhatre were his direct pupils at Elphinstone Institute.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Jambhekar started Maharashtra's first newspaper *Darpan* on 6 January 1832; 6 January is observed annually as 'Patrakar Din' (Journalists' Day) in Maharashtra.
•
He founded Maharashtra's first Marathi magazine *Digdarshan* in 1840.
•
He famously championed the reconversion of Shripati Sheshadri Parulekar in 1832 against orthodox Hindu backlash.