सह्याद्री पर्वताच्या पूर्वेकडील डोंगरउतारांवर आणि पठारावरील डोंगररांगांच्या माथ्यावर आढळणाऱ्या उथळ व भरड मृदेचे (Coarse Shallow Soil) स्वरूप कसे असते?
EN
What are the physical and agricultural characteristics of the coarse and shallow soils found across the eastern slopes of Sahyadri and crests of plateau hill ranges?
योग्य उत्तर पर्याय (2) आहे.
विश्लेषण:
•
भरड व उथळ मृदा (Coarse Shallow Soil / मुरुमाड जमीन):
•
स्थान: सह्याद्रीच्या पूर्वेकडील पायथा तसेच अजिंठा, हरिश्चंद्र-बालाघाट आणि महादेव डोंगररांगांच्या उतारांवर व माथ्यावर ही मृदा आढळते.
•
वैशिष्ट्ये: तीव्र उतारावर सतत होणाऱ्या धूपेमुळे मृदेचा वरचा थर वाहून गेलेला असतो. त्यामुळे या थराची खोली अत्यंत कमी (१० ते २० सेंमी) असते. यात दगडगोटे आणि न कुजलेल्या मुरुमाचे प्रमाण जास्त असते.
•
कृषी उपयोग: जलधारण क्षमता नगण्य असल्याने केवळ पावसाळ्यात बाजरी, मटकी, कुळीथ किंवा नाचणी यांसारखी हलकी तृणधान्ये व कडधान्ये घेतली जातात.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) ही नदी खोऱ्यातील रेगूर मृदा असते.
•
पर्याय (3) व (4) डोंगरमाथ्यावरील परिस्थितीशी विसंगत आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अशा उथळ मुरुमाड जमिनीवर शेती करण्याऐवजी सामाजिक वनीकरण, कुरण विकास आणि बाभूळ, खैर, सुबाभूळ यांसारखी झाडे लावणे मृदा संधारणासाठी उपयुक्त ठरते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2).
Analysis:
•
Coarse Shallow Soils (Murumad / Lithic Soils):
•
Distribution: Found along the rain-shadow eastern piedmont of Sahyadri and undulating ridges of Ajanta, Harishchandra-Balaghat, and Mahadeo hills.
•
Profile: Severe slope erosion strips topsoil, leaving a shallow profile (10–25 cm) dominated by gravel, rock fragments, and partially weathered basalt murum.
•
Cropping: Due to meager moisture retention, it supports only drought-tolerant coarse grains and pulses (bajra, moth bean, kulthi, ragi).
Distractor Analysis:
•
Option (1) describes valley-bottom deep regur soils.
•
Options (3) and (4) contradict the geomorphic reality of eroded hillcrests.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Coarse shallow soils are best managed under silvi-pastoral systems, grassland development, and social forestry rather than intensive tillage.