महाराष्ट्रामधे शेतजमिनीच्या विभाजनामुळे (तुकडीकरण) काय झाले? (अ) शेतकरी स्वत:च्या कुटुंबापुरते धान्य उत्पादन करू शकत नाही. (ब) शेतजमिनीस पाणी पुरवठा करण्यास अडचणी निर्माण होत आहेत. (क) आधुनिक शेती अवजारांचा आर्थिक दृष्ट्या उपयोग परवडत नाही. (ड) शेतीवर व्यक्तिगत लक्ष ठेवणे आर्थिक दृष्ट्या परवडत नाही. पर्यायी उत्तरे:
EN
What have been the consequences of land subdivision and fragmentation in Maharashtra?
a. Farmers are unable to produce sufficient foodgrains for their own families.
b. Difficulties arise in supplying irrigation water to agricultural fields.
c. The economic use of modern agricultural implements becomes unviable.
d. Providing individual supervision over farmland becomes economically unfeasible.
Alternative answers:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (विधान (अ), (ब), (क) आणि (ड) बरोबर आहेत) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
शेतजमिनीचे तुकडीकरण व विभाजन (Subdivision & Fragmentation of Land):
•
पिढ्यानपिढ्या होणाऱ्या वाटण्यांमुळे महाराष्ट्रात शेतांचे आकार दिवसेंदिवस लहान (Sub-division) आणि विखुरलेले (Fragmentation) झाले आहेत.
•
परिणाम:
•
(अ) जमिनीचा तुकडा इतका लहान होतो की कुटुंबापुरतेही अन्न पिकवणे कठीण होते.
•
(ब) लहान आणि विखुरलेल्या तुकड्यांना पाईपलाईन किंवा कालव्याने पाणी देणे अत्यंत अवघड व खर्चिक होते.
•
(क) ट्रॅक्टर, हार्वेस्टर यांसारखी आधुनिक यंत्रे वापरणे आर्थिकदृष्ट्या परवडत नाही.
•
(ड) वेगवेगळ्या ठिकाणी तुकडे असल्याने बांधांवर वेळ व ऊर्जा वाया जाते आणि व्यक्तिगत देखरेख करणे परवडत नाही.
•
म्हणून वरील चारही (अ, ब, क आणि ड) विधाने बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जमिनीच्या तुकडीकरणावर मात करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने 'जमीन एकत्रीकरण कायदा' (Consolidation of Holdings Act) आणि अलीकडे 'गटशेती' (Group Farming) संकल्पनेला प्रोत्साहन दिले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 4 (Statements (a), (b), (c), and (d) are correct).
Explanation:
•
Impacts of Land Subdivision and Fragmentation:
•
Customary inheritance laws lead to continuous generational subdivision into marginal and fragmented plots.
•
Direct adverse impacts:
•
a. Fragment sizes become uneconomic, severely curtailing family subsistence.
•
b. Conveying irrigation water across scattered, non-contiguous plots leads to transit losses and border disputes.
•
c. Modern farm mechanization (tractors, combine harvesters) cannot be economically deployed on tiny parcels.
•
d. Dispersed spatial locations increase travel time between plots, making individual management highly unremunerative.
•
Hence, all four statements (a, b, c, and d) are correct.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
Key policy remedies against land fragmentation include Consolidation of Holdings (चकबंदी) and Group/Cooperative Farming schemes.