तापमानाची विपरीतता म्हणजे काय ?
EN
What is meant by 'Inversion of Temperature' (तापमानाची विपरीतता)?
योग्य उत्तर पर्याय ३ (उंचीनुसार तापमान वाढत जाणे) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
तापमानाची विपरीतता / विलोमता (Inversion of Temperature):
•
सामान्य परिस्थितीत तपांबरामध्ये (Troposphere) जसजसे उंच जावे तसतसे तापमान घटते (Normal Lapse Rate: दर १६५ मीटरला १° से. घट).
•
परंतु, विशिष्ट भौगोलिक परिस्थितीत उंचीनुसार तापमान कमी होण्याऐवजी उंचीनुसार तापमान वाढत जाण्याची स्थिती निर्माण होते, याला 'तापमानाची विपरीतता' म्हणतात.
•
विपरीततेसाठी आवश्यक आदर्श परिस्थिती:
१)
हिवाळ्यातील प्रदीर्घ रात्री
२)
निरभ्र व स्वच्छ आकाश
३)
शांत किंवा अतिशय संथ वारे
४)
कोरडी हवा व जमिनीवर बर्फाचे आच्छादन
५)
पर्वतीय खोऱ्यांची रचना (Valley Inversion).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तापमानाची विपरीतता (Inversion of Temperature) झाल्यास धूळ आणि धुराचे कण अडकून राहतात, ज्यामुळे शहरांमध्ये दाट 'धुरके' (Smog) आणि ग्रामीण खोऱ्यांमध्ये धुके (Fog) निर्माण होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Increase in temperature with increasing altitude).
Explanation:
•
Temperature Inversion:
•
Under normal atmospheric conditions in the troposphere, temperature decreases with increasing elevation at the normal lapse rate (~6.5°C per 1,000 meters).
•
A condition in which this normal lapse rate is reversed—where temperature increases with height—is defined as an Inversion of Temperature.
•
Ideal Conditions for Surface Inversion:
1)
Long winter nights (allowing maximum terrestrial radiational cooling)
2)
Clear, cloudless skies
3)
Calm or stagnant air
4)
Dry air and snow cover
5)
Mountain valley morphology (air drainage / katabatic winds causing valley inversion).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Temperature inversion traps particulates and pollutants near the surface, forming persistent ground fog and dangerous urban smog layers.