मध्यवर्ती बँक आणि सरकारने निर्माण केलेल्या पैशाला काय म्हणतात?
EN
What is money created by central bank and government called?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय १ म्हणजेच शक्तीशाली पैसा (High Powered Money) आहे.
१.
शक्तीशाली पैसा (High-Powered Money / Reserve Money):
•
देशाची मध्यवर्ती बँक (RBI) आणि सरकार यांनी निर्माण केलेल्या मूलभूत पैशाला 'शक्तीशाली पैसा' (High-Powered Money) किंवा 'राखीव पैसा' (Reserve Money / $M_0$) म्हणतात.
•
याला 'प्राथमिक पैसा' किंवा 'पायाभूत पैसा' (Base Money) असेही म्हणतात.
२.
घटक सूत्र:
•
$H = C + R + OD$
•
$C$ = जनतेकडील चलन (चलनी नोटा व नाणी)
•
$R$ = बँकांचा आरबीआय कडे असणारा राखीव निधी (CRR व अतिरिक्त रोखता)
•
$OD$ = आरबीआय कडील इतर ठेवी.
३.
याला 'शक्तीशाली' का म्हणतात?
•
कारण या राखीव पैशाच्या आधारावरच व्यावसायिक बँका 'पतनिर्मिती' (Credit Creation) करून अर्थव्यवस्थेत अनेक पटींनी पैशाचा पुरवठा वाढवू शकतात (Money Multiplier Effect).
अतः पर्याय १ योग्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
उच्च अधिकारयुक्त / शक्तिशाली पैसा = $M_0$ (Reserve Money)
•
संकुचित पैसा (Narrow Money) = $M_1$
•
व्यापक पैसा (Broad Money) = $M_3$.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct option is 1, i.e., Powerful money / High Powered Money (शक्तीशाली पैसा).
1.
Concept of High-Powered Money ($H$ or $M_0$):
•
The total monetary liabilities created directly by the Central Bank (RBI) and the Sovereign Government are termed High-Powered Money, Reserve Money, or Monetary Base ($M_0$).
2.
Components:
•
$$H = C + R + OD$$
•
$C$ = Currency in circulation with the public (notes and coins).
•
$R$ = Cash reserves of commercial banks deposited with the RBI (required + excess reserves).
•
$OD$ = Other deposits with the RBI.
3.
Why it is called 'High-Powered':
•
It serves as the high-powered monetary base upon which the entire secondary credit creation and deposit expansion by the commercial banking system rests through the fractional reserve money multiplier ($m = M_3 / M_0$).
Therefore, money created by the central bank and the government is High-Powered Money.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
High Powered Money / Reserve Money: $M_0$
•
Narrow Money: $M_1$
•
Broad Money: $M_3$.