ग्रामीण भागातील बँकिंग विस्तार आणि सर्वांगीण विकासासाठी प्रत्येक जिल्ह्याचे विविध व्यावसायिक बँकांमध्ये वाटप करून एका बँकेला संपूर्ण जिल्ह्याची समन्वय जबाबदारी देण्याच्या उपक्रमास काय म्हणतात?
EN
What is the initiative called under which districts are allotted among various commercial banks to spearhead branch expansion and coordinated development credit?
स्पष्टीकरण:
१)
अग्रणी बँक योजना (Lead Bank Scheme - LBS):
•
रिझर्व्ह बँकेने डिसेंबर १९६९ मध्ये गाडगीळ अभ्यास गट व नरिमन समितीच्या शिफारशीनुसार ही योजना लागू केली.
•
या योजनेअंतर्गत देशातील प्रत्येक जिल्ह्याला एका विशिष्ट व्यावसायिक बँकेकडे 'अग्रणी बँक' (Lead Bank) म्हणून सोपवले गेले.
•
त्या जिल्ह्यामध्ये बँकांच्या शाखांचा विस्तार करणे, पतपुरवठ्याची संभाव्यता मोजून जिल्हा पत आराखडा (District Credit Plan) तयार करणे आणि जिल्हाधिकारी, नाबार्ड व इतर बँकांमध्ये समन्वय साधणे ही या अग्रणी बँकेची जबाबदारी असते.
२)
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
एकात्मिक ग्रामीण विकास कार्यक्रम (IRDP): १९७८-८० मध्ये दारिद्र्य रेषेखालील कुटुंबांना स्वयंरोजगारासाठी अनुदान व कर्ज देणारा गरिबी निर्मूलन कार्यक्रम होता.
•
सेवा क्षेत्र दृष्टिकोन (SAA): १ एप्रिल १९८९ रोजी अग्रणी बँक योजनेचाच एक भाग म्हणून सुरू करण्यात आला, ज्यामध्ये प्रत्येक बँक शाखेला १५ ते २५ गावे वाटून देण्यात आली.
त्यामुळे जिल्ह्याचे वाटप करून समन्वय साधण्याच्या उपक्रमास 'अग्रणी बँक योजना' म्हणतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: ग्रामीण दारिद्र्य निर्मूलन कार्यक्रम.
•
पर्याय २ (अग्रणी बँक योजना): अचूक उत्तर आहे.
•
पर्याy ३: बँकांची मालकी शासनाकडे घेणे.
•
पर्याय ४: अग्रणी बँक योजनेचा उपविभाग (१९८९).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
अग्रणी बँक योजनेत जिल्ह्याची पत बैठक 'जिल्हा सल्लागार समिती' (District Consultative Committee - DCC) मार्फत घेतली जाते, ज्याचे अध्यक्ष संबंधित जिल्हाधिकारी असतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
1.
Lead Bank Scheme (LBS):
•
Introduced by the Reserve Bank of India in December 1969 based on the recommendations of the Gadgil Study Group and the Nariman Committee.
•
Under this scheme, an individual administrative district is assigned to a designated commercial bank (the 'Lead Bank').
•
The Lead Bank acts as a consortium leader to survey economic potential, formulate the annual District Credit Plan (DCP), monitor branch expansion into unbanked pockets, and coordinate among financial institutions and state administration.
2.
Analysis of other options:
•
IRDP: A poverty alleviation self-employment subsidy scheme launched in 1978-80.
•
Service Area Approach (SAA): Introduced on 1 April 1989 as an operational refinement of the Lead Bank Scheme, assigning a cluster of 15 to 25 villages to each rural bank branch.
Therefore, the initiative allocating districts to designated banks is the Lead Bank Scheme.
Option Analysis:
•
Option 1: Rural poverty alleviation program.
•
Option 2 (Lead Bank Scheme): Correct answer.
•
Option 3: Nationalization.
•
Option 4: Sub-component initiated in 1989.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
The apex district body for the Lead Bank Scheme is the District Consultative Committee (DCC), chaired by the District Collector.