भारताच्या महालेखापरीक्षकाला कार्यकारी मंडळाचा हस्तक्षेप टाळून स्वतंत्रपणे काम करता यावे, यासाठी संविधानात कोणकोणत्या उपाययोजना केल्या आहेत ? अ) त्यांना पदावरून काढून टाकण्यासाठी महाभियोग प्रक्रियेचा अवलंब करावा लागतो. ब) निवृत्ती नंतर ते इतर शासकीय पदासाठी अपात्र ठरतात. क) ते थेट राष्ट्रपतींना उत्तरदायी असतात. ड) लेखापरीक्षणाच्या कामात मदत करण्यासाठी त्यांना हुषार आणि निष्पक्ष सनदी लेखापाल उपलब्ध करून दिले जातात. पर्यायी उत्तरे :
EN
What provisions have been made in the Constitution to enable the Comptroller and Auditor General of India to work independently without executive interference?
a) Impeachment procedure is required to remove him from office.
b) He is ineligible for further government office after retirement.
c) He is directly accountable to the President.
d) Intelligent and impartial chartered accountants are provided to assist him in auditing.
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय २ (फक्त अ, ब आणि क बरोबर आहेत)
स्पष्टीकरण:
१.
संविधानात CAG च्या स्वातंत्र्यासाठी खालील सुरक्षा उपाय केले आहेत:
•
(अ) पदमुक्तीची पद्धत: सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणेच संसदेच्या विशेष बहुमताने मंजूर केलेल्या ठरावावरूनच त्यांना काढता येते (महाभियोग सदृश प्रक्रिया).
•
(ब) भावी पदासाठी अपात्रता: कलम १४८(४) नुसार निवृत्तीनंतर ते केंद्र किंवा राज्य शासनाच्या कोणत्याही पुढील पदासाठी अपात्र ठरतात, ज्यामुळे ते कार्यकारी मंडळाच्या प्रलोभनांना बळी पडत नाहीत.
•
(क) जबाबदारी व स्वातंत्र्य: ते कार्यकारी मंडळाच्या (मंत्रिमंडळाच्या) नियंत्रणाखाली नसून स्वतंत्र असतात आणि आपले अहवाल थेट राष्ट्रपतींना सादर करतात.
२.
विधान (ड) चुकीचे आहे: संविधानात सनदी लेखापाल (Chartered Accountants) उपलब्ध करून देण्याची कोणतीही तरतूद नाही; त्यांना मदत करण्यासाठी 'भारतीय लेखा व लेखापरीक्षण विभाग' (IA&AD) कार्यरत असतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कलम १४८(४): निवृत्तीनंतर भारत सरकार किंवा कोणत्याही राज्य सरकारच्या नियंत्रणाखालील पदावर काम करण्यास CAG अपात्र असतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Only a, b and c are correct)
Explanation:
1.
Constitutional safeguards for CAG independence:
•
(a) Security of tenure: Can be removed only in the manner and on the grounds applicable to a Supreme Court Judge (quasi-impeachment procedure).
•
(b) Post-retirement bar: Under Article 148(4), he is ineligible for further office either under the Government of India or under any State Government, insulating him from executive inducements.
•
(c) Independent responsibility: He is independent of the Executive and submits audit reports to the Head of State (the President).
2.
Statement (d) is incorrect: The Constitution makes no mention of supplying private Chartered Accountants; the CAG is assisted by the Indian Audit and Accounts Department (IA&AD).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Article 148(4) creates an absolute bar against subsequent government employment to ensure fearless and impartial auditing.