महाराष्ट्र व गुजरात या दोन भाषिक राज्यांच्या निर्मितीच्या वाटेत प्रमुख वादाचा मुद्दा कोणता होता?
EN
What was the major point of contention in the way of creating the two linguistic States of Maharashtra and Gujarat?
योग्य उत्तर: पर्याय (1) मुंबई हे स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेश म्हणून स्थापणे
सविस्तर स्पष्टीकरण:
1.
महाराष्ट्र व गुजरात भाषिक राज्यांच्या निर्मितीतील प्रमुख वाद:
•
१९५० च्या दशकात संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ आणि महागुजरात आंदोलन तीव्र झाले होते.
•
महाराष्ट्र आणि गुजरात यांच्या निर्मितीच्या प्रक्रियेत सर्वात मोठा आणि वादग्रस्त मुद्दा 'मुंबई शहराचे भवितव्य' हा होता.
•
तत्कालीन केंद्र सरकार (विशेषतः जवाहरलाल नेहरू व मोरारजी देसाई) मुंबई शहराला महाराष्ट्रात समाविष्ट करण्यास तयार नव्हते. त्यांनी मुंबई शहर स्वतंत्र ठेवून त्याला केंद्रशासित प्रदेश (Separate Union Territory) बनवण्याचा किंवा त्रिराज्य योजना (महाराष्ट्र, गुजरात आणि स्वतंत्र मुंबई शहर) राबवण्याचा प्रस्ताव ठेवला होता.
2.
या प्रस्तावाला मराठी जनतेने आणि संयुक्त महाराष्ट्र समितीने कडाडून विरोध केला, ज्यातून १०६ हुतात्म्यांचे बलिदान झाले. अखेर १ मे १९६० रोजी मुंबईसह संयुक्त महाराष्ट्र आणि गुजरात ही दोन राज्ये अस्तित्वात आली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१६ जानेवारी १९५६ रोजी पंतप्रधान नेहरूंनी आकाशवाणीवरून मुंबई केंद्रशासित प्रदेश करण्याची घोषणा केली होती, ज्याच्या निषेधार्थ तत्कालीन केंद्रीय अर्थमंत्री सी. डी. देशमुख (चिंतामणराव देशमुख) यांनी केंद्रीय मंत्रिमंडळाचा राजीनामा दिला होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Establishing Mumbai as a separate Union Territory
Detailed Explanation:
1.
Contention over Mumbai:
•
During the agitation for linguistic states in western India, the primary bone of contention between Marathi and Gujarati aspirations, and between the Samyukta Maharashtra Samiti and the Union Government, was the status of Bombay (Mumbai).
•
The Union Government proposed making Bombay a separate City-State / Union Territory, or creating a three-state formula (Maharashtra, Gujarat, and Bombay City UT), which was vehemently opposed by Marathi leaders.
2.
Following intense mass agitation and the martyrdom of 106 protesters in police firings, the central government relented, enacting the Bombay Reorganisation Act, 1960, which bifurcated the bilingual Bombay state into Maharashtra (including Mumbai) and Gujarat on 1 May 1960.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
When PM Jawaharlal Nehru announced on radio (16 Jan 1956) that Bombay would be a centrally administered territory, Union Finance Minister C.D. Deshmukh resigned from the Union Cabinet in protest against this injustice to Maharashtra.