भारतीय राज्यघटनेमध्ये 42 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 1976 द्वारे 'मूलभूत कर्तव्यांचा' समावेश करण्यामागील प्रमुख हेतू खालीलपैकी कोणता होता?
EN
What was the primary objective behind incorporating 'Fundamental Duties' into the Constitution of India via the 42nd Constitutional Amendment Act, 1976?
अचूक उत्तर पर्याय (3) आहे.
•
मूलभूत कर्तव्यांचा हेतू: स्वर्णसिंग समितीच्या (Swaran Singh Committee, 1976) शिफारशींवरून मूलभूत कर्तव्ये समाविष्ट करण्यात आली. नागरिकांना मूलभूत हक्क उपभोगताना आपल्या कर्तव्यांची जाणीव राहावी, राष्ट्रीय मालमत्तेचे नुकसान, राष्ट्रध्वज/राष्ट्रगीताचा अवमान आणि देशविरोधी व विध्वंसक कृत्यांना आळा बसावा, हा यामागचा प्रमुख हेतू होता.
•
तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी स्पष्ट केले होते की 'कर्तव्यांचा समावेश हक्कांवर गदा आणण्यासाठी नसून नागरिकांमध्ये राष्ट्रनिष्ठा, शिस्त आणि घटनाबाह्य कारवायांना प्रतिबंध करण्यासाठी करण्यात आला आहे.'
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1): दुर्बल घटकांना संरक्षण देणे हे मार्गदर्शक तत्त्व (कलम 46) व मूलभूत हक्कांचे (कलम 15, 17) काम आहे.
•
पर्याय (2): मूलभूत कर्तव्ये ही हक्कांचे संतुलन राखण्यासाठी आहेत, न्यायालयांचे अधिकार कमी करण्यासाठी नव्हे.
•
पर्याय (4): मार्गदर्शक तत्त्वांना प्राधान्य देणे हा उद्देश 31C च्या सुधारणेत होता, मूलभूत कर्तव्यांचा नव्हता.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
स्वर्णसिंग समितीने संविधानात 8 मूलभूत कर्तव्ये सुचवली होती, परंतु 42 व्या दुरुस्तीने 10 कर्तव्ये जोडली गेली. स्वर्णसिंग समितीने सुचवलेला 'कर भरण्याचे कर्तव्य' (Duty to pay taxes) हा मुद्दा स्वीकारण्यात आला नाही.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3).
•
Objective of Fundamental Duties: Recommended by the Swaran Singh Committee in 1976 during the Internal Emergency, the fundamental duties were conceived as a moral reminder to citizens. They serve as a warning against anti-national and subversive activities such as burning the national flag or destroying public property, fostering a sense of discipline and commitment towards the nation.
Distractor Analysis:
•
Option (1): Protection of weaker sections is addressed under DPSPs (Article 46) and Fundamental Rights (Articles 15, 17).
•
Option (2): Duties do not destroy fundamental rights; rather, rights and duties are correlative and inseparable.
•
Option (4): Primacy of DPSPs was sought through Article 31C amendments, not via Article 51A.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Swaran Singh Committee originally suggested 8 duties, but the 42nd Amendment included 10 duties. The committee's recommendation to include the 'duty to pay taxes' was rejected.