जेव्हा काँप्युटरची माहिती डेटा स्टोरेज मिडीयामधून कौशल्याने अचूकपणे काढून साठवून पुरावा म्हणून कोर्टात सादर केला जातो. त्या प्रकारास .......... म्हणतात.
EN
When computer data is skillfully extracted from storage media, preserved, and presented as evidence in a court of law, it is called:
योग्य उत्तर: पर्याय (२) सायबर फोरेन्सिक (Cyber Forensics)
स्पष्टीकरण:
•
सायबर फॉरेन्सिक्स (Cyber Forensics / Digital Forensics): संगणक, मोबाईल किंवा डेटा स्टोरेज मीडियामधून (हार्ड डिस्क, पेन ड्राइव्ह) इलेक्ट्रॉनिक माहिती कौशल्याने, शास्त्रीय पद्धतीने शोधून काढणे, सुरक्षित साठवणे, तिचे विश्लेषण करणे आणि न्यायालयामध्ये कायदेशीर पुरावा (Admissible Evidence) म्हणून सादर करण्याचे शास्त्र म्हणजे सायबर फॉरेन्सिक्स होय.
•
महत्त्वाचे टप्पे:
१.
ओळख (Identification): पुरावा ओळखणे.
२.
जतन (Preservation): मूळ डेटा न बदलता 'हॅश व्हॅल्यू' सह फॉरेन्सिक इमेज तयार करणे.
३.
विश्लेषण (Analysis): मिटवलेल्या (Deleted) फाईल्स पुनर्प्राप्त करणे.
४.
सादरीकरण (Presentation): न्यायालयात ६५B प्रमाणपत्रासह सादर करणे.
•
इतर पर्याय: सायबर लॉ हा कायदा आहे; सायबर अटॅक हा गुन्हा आहे; सायबर सर्च हे सामान्य शोधकार्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतीय पुरावा कायदा, १८७२ च्या कलम ६५B (Section 65B) अन्वये संगणकीय व इलेक्ट्रॉनिक पुरावा न्यायालयात ग्राह्य धरण्यासाठी अधिकृत 'इलेक्ट्रॉनिक रेकॉर्ड प्रमाणपत्र' देणे अनिवार्य असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Cyber Forensics
Explanation:
•
Cyber Forensics (Digital Forensics): The application of scientifically proven techniques toward the identification, collection, preservation, analysis, and presentation of digital evidence stored on electronic media in a manner legally admissible in a court of law.
•
Key Forensic Phases:
1.
Acquisition / Imaging: Bit-stream copying without modifying original media.
2.
Integrity Validation: Computing cryptographic hashes (MD5 / SHA-256).
3.
Analysis: Carving out deleted partitions, file metadata, browser artifacts, and deleted emails.
4.
Court Reporting: Presenting documented chain of custody.
•
The other terms refer to legal codes, attacks, or search activities.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Under Section 65B of the Indian Evidence Act, 1872, electronic evidence is admissible in court only when accompanied by a valid statutory Section 65B certificate certifying the integrity of the producing computer system.