जेव्हा नद्या एखाद्या मध्यवर्ती उंच शिखरावरून किंवा घुमटाकार टेकडीवरून उगम पावून सर्व दिशांना बाहेर वाहतात, तेव्हा त्या जलप्रवाह रचनेस खालीलपैकी कोणते प्रारूप म्हटले जाते?
EN
When streams radiate outward and flow downhill in all directions from a central elevated peak or dome, what is this drainage pattern termed?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - अरीय प्रारूप (Radial Pattern).
विश्लेषण:
•
'अरीय प्रारूप' (Radial Pattern): जेव्हा एखाद्या घुमटासारख्या टेकडीवरून किंवा ज्वालामुखीय शिखरावरून नद्या चाकाच्या आऱ्यांप्रमाणे (Spokes of a wheel) चारही बाजूंना बाहेर वाहतात, तेव्हा त्याला अरीय प्रारूप म्हणतात.
•
भारतातील सर्वोत्तम उदाहरणे:
•
अमरकंटक पठार (मध्य प्रदेश): येथून पश्चिमेस नर्मदा, उत्तरेस सोन, आणि पूर्वेस जोहिल्ला/महानदी वाहतात.
•
सौराष्ट्रातील गिरनार टेकड्या: येथून सर्व बाजूंनी नद्या अरबी समुद्राकडे वाहतात.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) वृक्षसदृश: झाडाच्या फांद्यांप्रमाणे (उदा. उत्तर भारतीय मैदाने).
•
पर्याय (३) अभिमध्य: चारही बाजूंनी केंद्रातील सरोवराकडे पाणी येणे (उदा. लोकटक सरोवर).
•
पर्याय (४) जाळीदार: काटकोनात उपनद्या मिळणे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अमरकंटक टेकडी हे भारतातील 'अरीय जलप्रणाली'चे (Radial Drainage) सर्वात उत्कृष्ट आणि पाठ्यपुस्तकीय उदाहरण मानले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Radial Pattern.
Analysis:
•
A 'Radial Drainage Pattern' develops when streams discharge outwards downhill in all azimuthal directions from a central elevated dome, peak, or volcano, resembling the spokes of a bicycle wheel.
•
Premier Indian Examples:
•
Amarkantak Plateau (Madhya Pradesh): Narmada flows west, Son flows north to Ganga, and Johilla/Mahanadi tributaries flow east.
•
Girnar Hills in Kathiawar (Gujarat): Radiating seasonal torrents.
Distractor Analysis:
•
Option (1) Dendritic: Tree-like branching.
•
Option (3) Centripetal: Inward flow toward a sink.
•
Option (4) Trellis: Sub-parallel tributaries intersecting master streams at right angles.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Amarkantak is India's classic geographic showcase of radial drainage.