जगातील आधुनिक सहकार चळवळीचे आद्य प्रवर्तक आणि जनक (Father of the Co-operative Movement) म्हणून ओळखले जाणारे ब्रिटिश उद्योगपती व समाजसुधारक कोण आहेत, ज्यांनी कामगार कल्याणासाठी आणि सहकार तत्त्वांच्या विकासासाठी आदर्श सहकारी वसाहतींची (Co-operative Communities) निर्मिती केली?
EN
Which British industrialist and social reformer is widely revered as the 'Father of the Co-operative Movement', who pioneered co-operative communities and worker welfare models in the early nineteenth century?
योग्य उत्तर पर्याय (३) रॉबर्ट ओवेन (Robert Owen) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
रॉबर्ट ओवेन (१७७१–१८५८): त्यांना 'सहकार चळवळीचे जनक' (Father of the Cooperative Movement) मानले जाते. त्यांनी वेल्स आणि स्कॉटलंडमधील न्यू लॅनार्क (New Lanark) येथे कापूस गिरणीत काम करणाऱ्या मजुरांसाठी आदर्श कामगार वसाहत आणि बालसंगोपन-शिक्षण केंद्र सुरू केले.
•
त्यांनी भांडवलशाही नफेखोरीला पर्याय म्हणून अमेरिकेत 'न्यू हार्मनी' (New Harmony) नावाची सहकारी स्वावलंबी वसाहत स्थापन केली आणि सहकार तत्त्वांचा पाया घातला.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) प्रा. डी. जी. कर्वे: आंतरराष्ट्रीय सहकारी संघाने (ICA) १९६४ मध्ये सहकार तत्त्वांचे पुनर्मूल्यांकन करण्यासाठी नेमलेल्या आंतरराष्ट्रीय आयोगाचे (Karve Commission on Cooperative Principles, 1966) भारतीय अध्यक्ष होते.
•
पर्याय (२) ए. डी. गोरवाला: अखिल भारतीय ग्रामीण पतपाहणी समिती (All India Rural Credit Survey Committee, 1951-54) चे अध्यक्ष होते.
•
पर्याय (४) सर एडवर्ड मॅकलॅगन: १९१४-१५ मधील ब्रिटिश भारतातील मॅकलॅगन सहकार समितीचे अध्यक्ष होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सहकारातील दोन प्रमुख नावे लक्षात ठेवा:
१)
रॉबर्ट ओवेन: सहकाराचे जनक (Father of Cooperation).
२)
रॉशडेल पायोनिअर्स (Rochdale Pioneers, १८४४): जगातील पहिली यशस्वी ग्राहक सहकारी संस्था सुरू करणारे २८ विणकर.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) Robert Owen.
Detailed Analysis:
•
Robert Owen (1771–1858): Universally acclaimed as the 'Father of the Co-operative Movement'. A Welsh textile manufacturer and visionary philanthropist, he transformed working conditions at his New Lanark cotton mills in Scotland by introducing shorter hours, fair wages, hygienic housing, and schooling for children.
•
He pioneered utopian co-operative settlements (such as 'New Harmony' in Indiana, USA), demonstrating that cooperative enterprise and moral fellowship could overcome cutthroat capitalist exploitation.
Distractor Analysis:
•
Option (1) Prof. D. G. Karve: Eminent Indian economist who chaired the ICA Commission on Co-operative Principles in 1964–1966.
•
Option (2) A. D. Gorwala: Chaired the historic All-India Rural Credit Survey Committee (1951–1954).
•
Option (4) Sir Edward Maclagan: Headed the Committee on Co-operation in India (1914–1915).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Milestones in global cooperation:
1)
Robert Owen: Philosophical father of cooperative socialist communities.
2)
Rochdale Society of Equitable Pioneers (1844): Established the first commercially durable consumer cooperative store and codified the original Rochdale Principles.